Ook ik heb dit onderschat, erkent Merkel in Brussel

Miljarden extra voor opvang in de regio.

Foto Reuters

Na het moeizame akkoord, dinsdag, over de herverdeling van vluchtelingen die de Europese grenzen platlopen, bogen EU-leiders zich gisteravond over een nog grotere uitdaging: hoe zorg je ervoor dat het ophoudt?

De Europese Commissie gaf voor aanvang van de ‘informele top’ een stevige voorzet. Samengevat: geef geld. Regeringsleiders, inclusief premier Rutte, hameren op het belang van betere opvang in de regio rondom het door oorlog verscheurde Syrië. Commissievoorzitter Juncker vindt nu dat de „woorden” moeten worden omgezet in „ambitieuze actie”.

Zelf maakte de Commissie bekend dat zij 1,7 miljard euro extra vrijmaakt uit de al krappe EU-begroting. Daarmee ligt het totaalbedrag dat in 2015 en 2016 door Brussel aan de vluchtelingencrisis wordt besteed nu op 9,2 miljard euro, een ruime verdubbeling sinds begin dit jaar. Maar de boekhoudkundige acrobatiek die dit vereist, stuit op grenzen. „Iedereen, echt iedereen moet zijn verantwoordelijkheid nemen”, zei Frans Timmermans, Junckers rechterhand.

Extra geld voor VN

Het geld is onder meer bestemd voor EU-landen die de asielstroom niet aankunnen, maar ook voor de Verenigde Naties en het wankelende Wereldvoedselprogramma. Van de door landen toegezegde contributies blijkt nog niet de helft ook te worden betaald. In opvangcentra in Turkije en Libanon dreigt watertekort en honger, met een uitstroom van vluchtelingen tot gevolg. „We hebben dat allemaal onderschat, ikzelf ook”, erkende de Duitse bondskanselier Merkel. De Commissie wil de VN-initiatieven stutten met 500 miljoen euro. EU-leiders besloten dat bedrag gisteren te verdubbelen.

Het was het meest concrete resultaat van de top, maar die was dan ook vooral bedoeld om de door de crisis verziekte sfeer tussen EU-leiders te verbeteren. De discussie over de herverdeling van 120.000 vluchtelingen over de hele EU, middels quota, legde de laatste dagen diepe verdeeldheid bloot tussen Oost- en West-Europese lidstaten. Dinsdag werd het besluit hierover doorgedrukt, tegen de wil van Hongarije, Tsjechië, Slowakije en Roemenië.

Europees ‘president’ Donald Tusk zei gisteren na afloop dat zijn top, tegen de verwachting in, niet gekaapt was door de quotaruzie. „We hebben gepraat op basis van feiten, niet van emoties”, zei hij vannacht, na de zeven uur durende vergadering. Hij had de leiders op het hart gedrukt om te stoppen met het „zwartepieten”.

Versterken buitengrenzen

EU-leiders werden het ook eens over de noodzaak om de buitengrenzen te versterken. Tusk sprak van „een verandering in het denken”, omdat grensbewaking nu nog een nationale verantwoordelijkheid is. Griekenland en Italië worden bijgestaan met extra geld, materieel en manschappen. Het Commissie-voorstel om een Europese grens- en kustwacht op te richten, stuit nog niet op veel enthousiasme. Tusk: „Het is nieuw en controversieel. En het raakt aan de soevereiniteit.”

Brussel kwam gisteren met nog een miljard op de proppen, voor Turkije. Dat komt uit een potje dat was gereserveerd voor het Turkse EU-lidmaatschap. Maar in de onderhandelingen zit geen schot meer. Turkije, dat met herculische inspanningen opvang biedt aan twee miljoen Syriërs, kan dat bedrag daarom nu al krijgen. Ook Libanon en Jordanië kunnen extra middelen tegemoet zien.

Geld is niet alles, zei Timmermans gisteren. Volgens hem ontstaan veel problemen omdat EU-lidstaten eerder gemaakte afspraken over asiel niet goed naleven. Hij kondigde gisteren dan ook een trits ‘inbreukprocedures’ aan. Timmermans: „Het Europese asielsysteem werkt alleen goed als iedereen de regels goed toepast. Spijtig genoeg voldoen maar vijf landen.” Nederland heeft zijn zaakjes op orde, maar ook Slowakije. En dat is saillant, aangezien het al dagen gebrek aan Europese solidariteit wordt verweten.

    • Stéphane Alonso