‘Merkel moet nu Turken helpen’

EU moet samenwerken met Turkije om Syriërs op te vangen. Maar er heerst wantrouwen en onbegrip.

Syrische vluchtelingen zaten vorige week in een bus naar een opvangcentrum in Edirne, Turkije, na dagenlang kamperen langs de snelweg. Elke dag reizen vluchtelingen via ‘transitland’ Turkije naar de EU. Foto Osman Orsal / Reuters

Nu de eerste grote migratietop erop zit, is het tijd voor de volgende. Angela Merkel moet hoognodig met de Turkse president Recep Tayyip Erdogan bellen, zeggen migratiexperts. Want voordat Syriërs voet aan Europese wal zetten, zijn ze bijna allemaal voor korte of langere tijd in Turkije.

De migratiestroom indammen zal niet lukken zonder samen te werken met transitland Turkije. Turkije wil een ‘safe-zone’ in het noorden van Syrië, waar vluchtelingen naartoe kunnen worden gebracht. In Brussel wordt getwijfeld of dat het enige motief is van Ankara. De communicatie gaat stroef. „Er is politieke onwil om ook maar iets met Erdogan te bespreken”, meent Kati Piri (PvdA), Turkije-rapporteur van het Europarlement.

Afgelopen weken togen duizenden Syriërs naar de Turks-Griekse landgrens en eisten doorgang. Premier Ahmet Davutoglu ging met ze in gesprek. Zaterdag schreef hij op Twitter dat de Turkse autoriteiten ‘klaarstaan om Syriërs naar landen te sturen die hun deuren openen. Helaas zijn er tot de dag van vandaag geen aanbiedingen.’

In Turkije heerst verontwaardiging dat de internationale gemeenschap al vier jaar weinig doet. Europese landen beginnen zich pas om de vluchtelingen te bekommeren nu ze er zelf last van krijgen. In Turkije worden al jaren ruim twee miljoen Syriërs opgevangen. Ze kunnen zonder visa inreizen. „Ik zal wereldleiders een brief schrijven”, belooft Davutoglu op Twitter, „om de stem te zijn van de Syriërs over wie de internationale gemeenschap zwijgt.”

De vluchtelingen die een week lang aan de grens bivakkeerden zijn inmiddels door de politie in bussen geladen. Ze mochten kiezen waarheen, vertellen mensen die erbij waren. Naar Istanbul, Ankara? Velen kozen voor kustplaats Izmir. Als het niet legaal lukt, dan toch maar weer met smokkelaars en gevaarlijke bootjes.

Onder vluchtelingen gaat het verhaal dat Turkije mensen bewust doorlaat om Europa onder druk te zetten de grenzen te openen of het Turkse beleid in Syrië te steunen. „Dat is geen beleid”, zegt Murat Erdogan, directeur van het studiecentrum voor migratie en beleid aan de Hacettepe Universiteit in Ankara. „Maar de politie en kustwacht zijn niet meer gemotiveerd. Ze doen dit al vier jaar. Zonder hulp uit Europa.”

In Brussel begint door te dringen dat niet meer van Turkije kan worden verlangd. „Het is pure illusie om te denken dat de Turken ons gaan helpen”, zei een hoge EU-functionaris vanochtend. „De Turken willen juist dat wij hén gaan helpen.” Onderzoeker Erdogan verwacht dat de Turks-Europese aanpak er niet snel komt. Vanuit Turkije bezien is Europa een chaos van kleine landen die proberen elkaar het probleem toe te schuiven.

„Merkel moet Erdogan bellen”, zegt Gerald Knaus, hoofd van denktank European Stability Initiative (ESI). In dat gesprek moet ze aanbieden 500.000 vluchtelingen rechtstreeks van Turkije over te nemen. Zo worden mensensmokkelaars buiten spel gezet en Turkije ontlast. President Erdogan staat open voor voorstellen van Merkel, verwacht Knaus. Hij hekelt de Europese politici die de indruk wekken dat Turkije iedereen in kampen kan houden. „Ze blijven maar herhalen dat ze Turkije 1 miljard gaan geven. Dat is voor de show. Omdat het klínkt als een plan.” Mensen zullen de oversteek naar Europa blijven wagen, zegt Knaus, zolang ze niet naar Turkije teruggestuurd kunnen worden. Dat mag niet omdat Turkije geen asielprocedures voor Syriërs heeft. Zonder oog voor Turkse problemen zal Turkije dat niet veranderen, waarschuwt Knaus. „Niet als het resultaat is dat Turkije met iedereen wordt opgezadeld.”