Keurmerk ‘Made in Germany’ is in gevaar

Het is niet voorstelbaar dat de top van Volkswagen niet van het dieselgesjoemel wist, zegt de absolute auto-expert van Duitsland.

Ferdinand Dudenhöffer reageert direct na het bekend worden, gistermiddag, van het terugtreden van Volkswagen-chef Martin Winterkorn (68) bijna met een zekere opluchting. „Een juist besluit”, zegt hij. Dudenhöffer is hoogleraar aan de universiteit van Duisburg-Essen, maar vooral bekend als de absolute auto-expert van Duitsland, die daarom ook wel de Autopapst, de autopaus, wordt genoemd.

„Dit is goed voor Volkswagen en het is goed voor Duitsland. Winterkorn had alleen wat eerder zijn verantwoordelijkheid moeten nemen”, zegt Dudenhöffer.

Met het terugtreden van de Volkswagen-chef is een eerste stap gezet om ’s werelds grootste automaker uit de diepe crisis te leiden waarin het bedrijf sinds afgelopen vrijdag wegzonk.

Sinds het Amerikaanse milieubeschermingsagentschap (EPA) Volkswagen betrapte op het frauderen met emissietests, ging het hard bergafwaarts met het concern. Miljardenhoge boetes dreigen, op de beurs verloor het aandeel zo’n 27 miljard euro aan waarde, terwijl economen alarm sloegen dat de crisis bij Volkswagen, met zijn wereldwijd zeshonderdduizend werknemers en zijn omzet van 200 miljard euro, grote consequenties kan hebben voor de Duitse economie.

Dudenhöffer deelt die vrees. „Het gaat om het kwaliteitskeurmerk ‘Made in Germany’. Dat betekent dat men producten van Duitse ondernemingen kan vertrouwen en niet wordt bedrogen. Het omgekeerde blijkt nu het geval. Dat is ook de reden waarom bondskanselier Merkel heeft gereageerd en het concern heeft opgeroepen tot maximale transparantie.”

Bestaat het gevaar dat het concern omvalt door deze crisis?

„Dat is moeilijk te zeggen. Iedere dag komt er een nieuwe jobstijding naar buiten. Maar dit is een goede eerste stap. Hoe sneller een nieuw begin wordt gemaakt, des te sneller kan het concern het hoofd bieden aan alle problemen. Nu beschikt het bedrijf over een catastrofale crisis-communicatie: als de directie vrijdag direct een winstwaarschuwing had afgegeven, zou het bedrijf niet zo’n diepe koersval hebben beleefd.

„In een worstcasescenario wordt de nieuwe president-directeur geconfronteerd met naar schatting 50 miljard euro aan kosten uit boetes, terugroepacties en juridische procedures over de hele wereld. Dat zou de onderneming niet aankunnen. Maar ik denk niet dat het zo ver zal komen. Nu Winterkorn weg is, kan begonnen worden met de sanering van het concern.”

De Duitse milieubescherming beschuldigt alle Duitse automerken van fraude met emissietests.

„We kunnen het niet uitsluiten, maar zonder bewijzen moet je niet zulke beschuldigingen doen. Het gaat er niet om of bepaalde auto’s niet aan de normen voldoen. Deze casus draait om het opzettelijk vervalsen van testprocedures. Dus zo’n algemeen verwijt is niet fair ten opzichte van de industrie.”

U heeft gezegd dat de bedrijfsstructuur van Volkswagen dit grootschalige consumentenbedrog heeft mogelijk gemaakt.

„Volkswagen kent geen gezonde corporate governance. Er is geen georganiseerde tegenspraak in open democratische processen. In plaats daarvan wordt in de raad van commissarissen de dienst uitgemaakt door de voorzitter van de ondernemingsraad. De werknemers beschikken over de helft van de zetels. Zij houden ontwikkelingen tegen, samen met de vertegenwoordigers van de deelstaat Nedersaksen, die 20 procent van de aandelen heeft.

„Het management moet alles afstemmen met de voorzitter van de ondernemingsraad. Daarbij heerst een bedrijfscultuur waarbij zeer veel macht is geconcentreerd bij een paar managers. En die nemen top-down besluiten.”

Hoe aannemelijk is het dan dat het besluit om te frauderen met emissietests buiten de directieverdieping om is gevallen?

„Dit soort besluiten over de specificaties van nieuwe motoren worden altijd genomen door de directie. Het is niet voorstelbaar dat Winterkorn niets van deze specifieke toepassing geweten heeft.”

Hoe kan Volkswagen deze crisis te boven komen?

„Stephan Weil, de premier van Nedersaksen heeft een zetel in de raad van commissarissen. Ik geloof dat hij het proces moet begeleiden. En de grootaandeelhouders, de families Porsche en Piëch, moeten ervoor zorgen dat er een nieuw begin wordt gemaakt.”

Is dat realistisch? Zelf zegt u dat die raad deel is van het probleem en niet van de oplossing.

„Daarom moet er een sterke externe president-commissaris worden aangesteld, die rugdekking krijgt om de nieuwe strategie uit te zetten.”