Er moet nu vooral veel en veel meer geld tegenaan

EU-leiders voerden gisteren spoedberaad over de migranten die Europa met duizenden binnenkomen. Er komt meer geld voor opvang in de regio en bewaking van de buitengrens. Maar daarmee is Europa er niet.

De Duitse bondskanselier Merkel erkende onderschat te hebben hoe de situatie in opvangcentra in de regio verslechterd is. Foto Eric Vidal / Reuters

Na het lastige akkoord, dinsdag, over de herverdeling van vluchtelingen die hun grenzen platlopen bogen EU-leiders zich gisteravond over een zo mogelijk nog grotere uitdaging: hoe zorg je ervoor dat het ophoudt?

De Europese Commissie gaf voor aanvang van de ‘informele top’ een stevige voorzet. Samengevat: kom met geld over de brug. Regeringsleiders, inclusief premier Rutte, hamerden de afgelopen weken op het belang van betere opvang en „meer perspectief” in de regio rond het door oorlog verscheurde Syrië. Commissiechef Juncker vindt dat „woorden” moeten worden omgezet in „ambitieuze actie”.

Zelf maakte de Commissie bekend dat zij 1,7 miljard euro extra vrijmaakt uit de krappe EU-begroting. Daarmee komt het totaalbedrag dat Brussel in 2015 en 2016 aan de vluchtelingencrisis besteedt op 9,2 miljard euro, een ruime verdubbeling sinds begin dit jaar. Maar de boekhoudkundige acrobatiek die dit vereist, stuit nu op grenzen. „Iedereen, echt iedereen moet zijn verantwoordelijkheid nemen”, zei Frans Timmermans, Junckers rechterhand.

Het geld is onder meer bestemd voor Europese landen die de asielstroom niet aankunnen, maar ook voor de Verenigde Naties en het wankelende Wereldvoedselprogramma van die organisatie. Van de door landen toegezegde contributies hieraan wordt minder dan de helft ook betaald. De omstandigheden in opvangcentra in Turkije en Libanon zijn daardoor sterk verslechterd, er dreigt watertekort en honger, met een uitstroom van vluchtelingen tot gevolg. „We hebben dat allemaal onderschat, ikzelf ook”, erkende de Duitse bondskanselier Merkel gisteren.

Extra geld voor Syrië’s buurlanden

Rutte zei bij aankomst in Brussel dat Nederland al heel veel doet. „Bij Syrië zijn wij de zesde donor wereldwijd.” De Commissie wil de VN-initiatieven stutten met 500 miljoen euro. Toen deze krant naar de drukker ging was de top nog niet voorbij, maar volgens ingewijden stuurden EU-leiders aan op een verdubbeling van dat bedrag. Ze zouden het ook eens zijn geworden over de noodzaak om de bewaking van Europa’s buitengrenzen te versterken.

Brussel kwam gisteren met nog een miljard op de proppen, voor Turkije. Dat komt uit een potje dat was gereserveerd voor het EU-lidmaatschap van dat land. In de onderhandelingen hierover zit geen schot. Turkije, dat met herculische inspanningen opvang biedt aan twee miljoen Syrische vluchtelingen, kan dat bedrag daarom nu al krijgen. Ook Libanon en Jordanië kunnen extra middelen tegemoet zien.

Turkse diplomaten in Brussel voelen zich wat geschoffeerd. Jarenlang wordt hun land genegeerd of bekritiseerd als niet EU-waardig, maar nu het vluchtelingenprobleem ook Europa bereikt, is er opeens wél belangstelling. Donald Tusk, de voorzitter van de Europese Raad van regeringsleiders, bracht twee weken geleden een bezoek aan Ankara. De Turken verwelkomen het geld, maar verwachten vooral ook dat de Europeanen hun portie Syriërs opnemen vanuit Turkije.

Slowakije doet al veel goed

Geld is niet alles, zei Timmermans gisteren. Volgens hem zijn een hoop problemen terug te voeren op de gebrekkige uitvoering van al veel eerder in Europees verband gemaakte afspraken over asiel, bijvoorbeeld over de minimale eisen waaraan opvanglocaties moeten voldoen. Hij kondigde gisteren een trits inbreukprocedures aan om landen tot navolging te dwingen. Timmermans: „Het Europese asielsysteem werkt alleen goed als iedereen de regels goed toepast. Spijtig genoeg voldoen maar vijf landen.”

Een van die landen is Nederland, maar ook Slowakije heeft zijn zaakjes op orde. En dat is saillant, aangezien dat land al dagen gebrek aan Europese solidariteit wordt verweten. Slowakije stemde dinsdag, met drie andere Oost-Europese landen, tegen het besluit om 120.000 vluchtelingen vanuit het overbelaste Italië en Griekenland eerlijker te herverdelen over de EU, op basis van quota.

De quotaruzie legde gisteren een sluier over de top, tot ergernis van ‘president’ Tusk, die klaagde over „geschillen en chaos”. „Dit moet een gemeenschappelijk plan zijn, waarbij niemand door de rest wordt weggestemd.”