#DvdW: een roman waarin gelukkig niets gebeurt

Voor zijn Dagkalender van de Wereldliteratuur bekijkt journalist en schrijver Pieter Steinz dagelijks wat er actueel is in boekenland. Vandaag aandacht voor een boek van James Joyce naar aanleiding van de‘European Day of Languages’.

De ‘European Day of Languages’ is de ideale dag om een stukje te lezen in Finnegans Wake (1939), de roman van James Joyce (1882-1941) waarin bijna alle talen van Europa verwerkt zijn en die daarom onvertaalbaar geacht wordt. In 2002 publiceerden Robbert-Jan Henkes en Erik Bindervoet niettemin een Nederlandse vertaling – onder precies dezelfde titel natuurlijk.

Zeven jaar deden Bindervoet & Henkes over het vertalen van Finnegans Wake, tien jaar minder dan Joyce over het schrijven ervan. Toen het boek in 1939 uitkwam, werd het gezien als het eindpunt van de moderne literatuur; ook door Joyce, die lachend verklaarde dat hij het boek geschreven had ‘om de critici driehonderd jaar bezig te houden’. Anders dan in Ulysses (1922) was het moeilijk om in de doorlopende streams of unconsciousness een verhaal te ontdekken, terwijl de ver doorgevoerde woordspelletjes en stijlexperimenten velen op de zenuwen werkten. Maar de ‘vernederlandsers’ onderstreepten in interviews bij verschijning van hun vertaling dat de Wake een roman is, ook al is het er een ‘waarin gelukkig niets gebeurt’. Gevraagd om die roman in één zin te karakteriseren, kwam Bindervoet eerst met ‘de wereldgeschiedenis opgevat als roddelcampagne’; en daarna met: ‘Kastelein is getrouwd met rivier – een echt familieboek.’

Finnegans Wake samenvatten is kennelijk nog moeilijker dan het vertalen. Zoveel lezers, zoveel indrukken. De enige consensus is dat het boek een droomnacht weergeeft uit het leven van een Dublinse elckerlyc, Humphrey Chimpden Earwicker (HCE), en zijn vrouw Anna Livia Plurabelle en kinderen Shem, Shaun en Isabel. In HCE’s droom vloeien mythologie en de geschiedenis van de mensheid in elkaar over. Henkes: ‘Het is een realistische kijk op de praktijk van het dromen; en net als beelden uit een droom kun je bepaalde passages vergeten zodra je ze bent tegengekomen – om je ze later plotseling weer te herinneren.’ Bindervoet: ‘Maar ook als je het verhaal niet volgt, kun je genieten van de taal. Joyce kan laten horen hoe een rivier klotst, hoe iemand loopt; hij is ontzagwekkend muzikaal.’

Voor meer afleveringen van deze Dagkalender, zie The Global Reader.

Pieter Steinz zit op Twitter.

    • Pieter Steinz