Spreiding van vluchtelingen doorgedrukt

Vier Oost-Europese landen blijven tegen quota voor vluchtelingen. Dwang won het van streven naar consensus.

Een Slowaakse anti-islamiseringsgroep demonstreerde op 12 september in Bratislava tegen migratie en ‘EU-dictaten’. Foto Samuel Kubani / AFP

Het consensus-Europa heeft gisteren een lelijke deuk opgelopen. Het komt nooit voor dat bij controversiële kwesties een besluit wordt doorgedrukt tegen de wil van een aantal lidstaten. Dat dit nu in de vluchtelingencrisis toch is gebeurd, is een precedent. Wordt elkaar wegstemmen de nieuwe politieke omgangsvorm in Europa?

Vier Oost-Europese landen stemden tegen het voorstel van de Europese Commissie om nog eens 120.000 vluchtelingen eerlijker te herverdelen over de EU, bovenop de 40.000 waarover eerder dit jaar al was besloten. In een laatste poging om consensus te bereiken was het voorstel verwaterd: de quota per land die voor de herhuisvesting gebruikt gaan worden, zouden niet bindend zijn, maar ‘vrijwillig’.

Voor Hongarije, Slowakije, Tsjechië en Roemenië was dit onvoldoende. Daarop besloten de in Brussel bijeengekomen bewindslieden van Binnenlandse Zaken en Justitie het op een stemming te laten aankomen. Finland onthield zich. Polen, tot nu toe lid van de coalitie van de onwilligen, stemde vóór. De rol van spelbreker begon te knellen, temeer daar een Pool, Donald Tusk, nu ‘president’ is van de Europese Raad van regeringsleiders.

Na weken van soms gênant gesteggel over quota klonk er gisteren een zucht van verlichting. Frans Timmermans, tweede man van de Commissie, sprak van „een gedenkwaardige beslissing”, een „overwinning” en „een blijk van Europese solidariteit”. De druk om iets te besluiten was groot: vandaag komen de EU-leiders bijeen. Hen opzadelen met een technische discussie over quota zou een donkere wolk over de top hebben gelegd. Europa kan nu weer even verder.

Tegelijk was er ongemak. Vier EU-lidstaten moeten een plan uitvoeren waar ze niet achter staan. Hoewel de quota niet bindend zijn is het vrijwillige karakter ervan betrekkelijk: landen worden geacht de door Brussel voorgestelde aantallen migranten op te nemen. Wie onvoldoende meewerkt, krijgt ruzie met de Commissie. Een recept voor succes? Hoe zou Nederland het vinden als het in cruciaal dossier wordt gedwongen door de rest?

Hongarije stemde tegen, maar belooft het besluit wel te respecteren. Voor de nationalistische premier Viktor Orbán was het vooral belangrijk om in eigen land een punt te kunnen maken: dat hij Brussel rauw lust. Tsjechië wil meer duidelijkheid: is herhuisvesting de nieuwe norm of is dit een uitzonderlijke actie? Het luidste gegrom klinkt uit Slowakije. „Zolang ik premier ben’’, zei Robert Fico, „zullen bindende quota niet worden ingevoerd op Slowaaks grondgebied.” Ook die uitspraak lijkt vooral voor binnenlandse consumptie bedoeld. De quota zijn immers formeel niet bindend.

Van de 120.000 vluchtelingen komen er 66.000 uit Griekenland en Italië. De laatste tranche komt uit andere landen die worstelen met de migratiestroom, zoals Kroatië en Slovenië. In principe kan ook Duitsland profiteren van het mechanisme, maar het recente besluit van Berlijn Syrische vluchtelingen sneller toe te laten, heeft veel kwaad bloed gezet. Het heeft de vluchtelingenstroom versneld en de chaos in andere landen vergroot. De Belgische staatssecretaris Theo Francken sloot een helpende hand aan Duitsland daarom gisteren uit. „Met alle respect voor de Duitsers, maar dat lijkt me niet consequent en logisch.”

    • Stéphane Alonso