Spijtoptanten IS spreken: glorieuze YouTube-filmpjes zijn leugen

Steeds meer strijders raken gedesillusioneerd. Tientallen deden dit jaar hun verhaal. Vele anderen zitten mogelijk vast in IS-gebied.

Beeld uit een propagandavideo van IS. Veel spijtoptanten waren geschokt toen ze merkten dat kameraden grof geweld gebruikten tegen burgers.

In de zomer van 2014 zocht een gedesillusioneerde Britse strijder van de Islamitische Staat (IS) contact met het Internationale Instituut voor de Studie van Radicalisering (ICSR) in Londen. Hij was naar Syrië afgereisd om te vechten tegen het regime van president Assad. Maar de realiteit van de oorlog bleek heel anders dan hij zich had voorgesteld op basis van de gelikte propagandavideo’s van IS. „Assad is totaal vergeten”, zei hij. „Moslims vechten tegen moslims. De hele jihad is overhoop geschopt.”

De Britse jihadist was een van de eerste spijtoptanten van IS die met zijn verhaal naar buiten kwam. Maar hij is zeker niet de enige. Een groeiend aantal overlopers spreekt zich uit, blijkt uit een rapport dat het ICSR heeft gepubliceerd. Het instituut heeft een database gemaakt van alle bekende gevallen. Sinds januari 2014 hebben 58 overlopers uit 17 landen publiekelijk hun verhaal gedaan.

Dit is zeker niet zonder gevaar. IS ziet overlopers als ‘spionnen’ of ‘verraders’. Tientallen van hen zijn naar Turkije gevlucht, waar ze ondergedoken zijn uit angst voor vervolging in hun thuisland. Anderen zijn door hun voormalige kameraden gepakt en geëxecuteerd. En dan zijn er velen die nog vastzitten in Syrië of Irak.

Ontgoocheling

De onderzoekers denken dat de overlopers slechts een fractie vormen het ware aantal buitenlandse strijders dat gedesillusioneerd is. Maar het is moeilijk te zeggen hoe representatief hun verhalen zijn, hoe wijdverspreid de ontgoocheling is. Toch zijn er volgens het rapport genoeg gevallen om „het beeld van IS als een hechte, verenigde en ideologisch toegewijde organisatie” te ondermijnen.

Er zijn talloze redenen waarom jongeren radicaliseren en afreizen naar het kalifaat. Vaak speelt woede over de gruweldaden van het Syrische regime, en de onderdrukking van hun sunnitische geloofsgenoten in Syrië en Irak een grote rol. Velen zien het kalifaat als een islamitische heilstaat, waar ze bevrijd zijn van westerse hypocrisie en kunnen leven volgens de shari’a.

Maar de praktijk voldoet vaak niet aan de verwachtingen. Overlopers vinden dat IS zich niet houdt aan zijn eigen ideologie. Velen waren boos toen ze erachter kwamen dat IS in felle gevechten is verwikkeld met andere sunnitische rebellen. Dat ondermijnt de strijd tegen Assad, vinden ze, en het strookt niet met de islam. Ook waren ze geschokt dat hun kameraden regelmatig grof geweld gebruikten tegen burgers.

Corruptie en vriendjespolitiek

Anderen raakten gefrustreerd door wangedrag van hun commandanten, zoals corruptie en vriendjespolitiek. Of ze waren teleurgesteld dat het leven van een IS-stijder een stuk minder spannend is dan ze hadden verwacht. Sommigen moesten dagenlang op wacht staan op de grens tussen Syrië en Irak en verveelden zich dood.

Er zijn ook overlopers die zich een luxueuzer leven hadden voorgesteld in het kalifaat, met de nieuwste auto’s en telefoons. Tenslotte ontvluchtten twee buitenlanders het kalifaat toen ze erachter kwamen dat ze geselecteerd waren om te worden ingezet als zelfmoordterrorist.

Omdat teruggekeerde jihadisten het risico lopen op lange gevangenisstraffen, zijn de meesten niet geneigd publiekelijk hun verhaal te doen. Alles wat ze zeggen kan immers tegen hen worden gebruikt. Ook omdat justitie moeilijk kan bewijzen of ze deel hebben uitgemaakt van IS en of ze daadwerkelijk geweld hebben gebruikt.

De onderzoekers roepen regeringen op om overlopers aan te moedigen zich uit te spreken. Bijvoorbeeld door juridische obstakels, zoals vervolging voor terrorisme, uit de weg te ruimen. Want hun verhalen kunnen worden gebruikt om potentiële rekruten op andere gedachten te brengen.

„De overlopers geven een uniek inkijkje in het leven in de Islamitische Staat”, aldus het rapport. „Maar hun verhalen kunnen ook gebruikt worden als krachtige wapens in de strijd tegen de groep. Alleen al het bestaan van overlopers vernietigt het beeld van eenheid en vastberadenheid dat IS probeert uit te dragen.”

 

Lees verder over dit onderwerp : interviews van de BBC, CBS en The New York Times met spijtoptanten.
 

Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken houdt verder ook een Twitteraccount bij om jongeren ervan te weerhouden zich aan te sluiten bij IS: