Poetin maakt de Syrische oorlog nóg ingewikkelder

Nu Rusland zich openlijk in de Syrische burgeroorlog mengt, kan het Westen niet langer om Poetin heen. De Verenigde Staten weten zich niet goed raad met de ongenode gast: is zijn hulp welkom of speelt hij een troefkaart uit?

Pro-Moskou demonstratie voor de Russische ambassade in Damascus, maart 2012. Een Syrische vrouw kust het portret van Poetin. Foto Muzaffar Salman/AP

En weer zet Vladimir Poetin het Westen op het verkeerde been. Vorig jaar maart annexeerden geheimzinnige ‘groene mannetjes’ de Krim voordat Europa en de VS zich goed en wel hadden gerealiseerd wat er aan de hand was. Nu mengt Rusland zich ongevraagd in de oorlog in Syrië – en stelt het de internationale coalitie die vecht tegen de Islamitische Staat (IS) voor een voldongen feit.

Het Kremlin wil nog altijd niet toegeven dat het Russische gevechtseenheden naar Syrië heeft gestuurd. Maar de Amerikaanse defensieconsultant Stratfor publiceerde maandag een satellietfoto van een Syrische luchtmachtbasis bij de noordelijke havenstad Latakia, waarop gevechtsvliegtuigen te zien zijn. Russische vliegtuigen, zo meldden anonieme Amerikaanse regeringsbronnen aan de Wall Street Journal.

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu draaide er daarom niet omheen, tijdens zijn bezoek aan Moskou maandag. Tegen de enigszins verbouwereerde Russische journalisten zei Netanyahu dat hij met zijn bezoek wilde „voorkomen dat er misverstanden ontstaan tussen onze en jullie troepen in de regio”.

Met zijn stille interventie heeft Poetin plotseling het initiatief naar zich toe getrokken. Moskou pleit al maanden voor een ‘internationale coalitie’ tegen het ‘terrorisme’ in Syrië – een oproep waar tot nu toe niet al te veel gehoor aan werd gegeven. Maar nu Russische jagers het Syrische luchtruim doorkruisen, kan het Westen niet langer om Poetin heen.

Beweeg met je muis over de kaart voor meer informatie

Een ongenode gast

Uit de Amerikaanse reacties blijkt dat Washington zich niet goed raad weet met de ongenode gast. Het afgelopen weekend liet minister van Buitenlandse Zaken John Kerry zich opnieuw positief uit over een Russische rol bij het beëindigen van de slepende oorlog, die al aan honderdduizenden het leven heeft gekost. Tegelijkertijd waarschuwt Washington dat Rusland niet moet proberen om de Syrische president Assad koste wat het kost in het zadel te houden. Daarmee speelt Moskou „een verloren wedstrijd”, zei een woordvoerder van het Witte Huis maandag.

Toch is dat – steun aan Assad – waarschijnlijk de belangrijkste drijfveer voor het Russische ingrijpen. Het Syrische bewind is al decennia de belangrijkste partner van Rusland in het Midden-Oosten. President Poetin, de man die altijd en overal een ‘tegenwicht’ wil bieden aan de wereldwijde Amerikaanse dominantie, wil deze troefkaart niet graag uit handen geven.

Ook in Moskou realiseert men zich dat de positie van Assad op termijn onhoudbaar is. Maar het is het Kremlin er veel aan gelegen om een ongecontroleerde ineenstorting van zijn regime te voorkomen en om mee te kunnen praten over zijn opvolging. De Russische straaljagers in Latakia moeten daarvoor zorgen.

Zo is het opvallend dat de Russische ‘taakgroep’ beschikt over de modernste Russische luchtafweerraketten en vier SU-30’s, moderne lange afstandsjagers die behalve voor aanvallen op gronddoelen erg geschikt zijn voor het neerschieten van vijandelijke vliegtuigen. De vraag is tegen wie die Soechojs zijn bedoeld – IS heeft namelijk geen luchtmacht.

Ook de Russische partner in crime baart Washington zorgen. De afgelopen maanden, zo schreef The Wall Street Journal, zouden er intensieve gesprekken zijn gevoerd tussen Rusland en Iran. Een van de opvallendste gesprekspartners van het Kremlin was de generaal Qasem Suleimani, militair strateeg van Iran in de regio. Suleimani’s bezoek aan Moskou was „heel belangrijk” voor de Russische operatie in Latakia, zo meldde een anonieme medewerker van het Pentagon.

Moskou en Teheran

In de afgelopen maanden is het Syrische regime steeds meer in de verdrukking geraakt. Het leger en gelieerde milities hebben zich teruggetrokken naar Damascus, de grote steden en de kustprovincie Latakia – thuisbasis van de alawitische minderheid waar president Assad toe behoort. Begin deze maand moesten regeringstroepen de noordelijke provincie Idlib opgeven. Daarmee wordt ook Assads thuisbasis bedreigd.

Volgens Amerikaanse bronnen proberen Moskou en Teheran nu gezamenlijk de val van Latakia te voorkomen. Voor Iran is Damascus belangrijk voor de levering van wapens aan de shi’itische beweging Hezbollah in Libanon, de voorpost van Iran tegen Israël. Hezbollah-strijders zijn al langer betrokken bij de gevechten in Syrië. Maandag sprak de Israëlische premier Netanyahu in Moskou zijn vrees uit over een ‘tweede front’ van Hezbollah tegen zijn land.

De Russische interventie zet zo het Westen en zijn vrienden verder onder druk. En dat komt Poetin waarschijnlijk goed uit. Het Kremlin heeft alle belang bij een elegante oplossing van de oorlog in Oekraïne en opheffing van de westerse sancties, die steeds harder beginnen te bijten. ‘Syrië’ is Poetins wisselgeld.

In de afgelopen weken was het opvallend rustig in de Donbas. Rebellenleider Aleksandr Chodakovski zei vorige week tegen persbureau Bloomberg dat Moskou heeft laten doorschemeren dat het geen verdere escalatie van het conflict in Oekraïne wil. Als de Oekraïners het vuur openen, zo zei Chodakovski, „dan moet ik de jongens uitleggen dat er een strikte order is om de wapenstilstand te respecteren”.

    • Steven Derix