Made in Den Bosch

Al vóór de crisis in China haalde automatiseerder Omron de productie uit dat land terug naar Den Bosch. „Over vijf jaar liggen de lonen daar op Europees niveau.”

In de ontvangstruimte van Omron in Den Bosch draait op een beeldscherm een demonstratiefilmpje. Chocoladerepen razen over een lopende band. Een computergestuurde machine plaatst er een wikkel om, plakt die dicht en hakt hem precies op het goede moment af. Een camera maakt dit hypernauwkeurige werk mogelijk.

De computer en de camera zijn producten van de Japanse automatiseringsreus Omron. Wereldwijd werken er 36.500 mensen op 210 locaties die samen jaarlijks 6 miljard euro omzetten. Omron maaktonder meer ook bloeddrukmeters, kaartverkoopsystemen voor op stations en sensoren voor in auto’s. Zoals zoveel fabrikanten verplaatste Omron de eerste tien jaar van deze eeuw het overgrote deel van zijn productie naar China, vanwege de lage lonen daar. Maar nu haalt Omron een deel van de productie uit China weer naar Den Bosch.

Reshoring heet dat. Dat heeft niets te maken met de huidige crisis in China, de Omron-directie besloot dit drie jaar geleden al. „Er was een periode dat 50, 60, 70 procent van wat wij verkochten uit China kwam”, zegt directeur Paul Sollewijn Gelpke in zijn kantoor bij de productielocatie in Den Bosch. „Maar op termijn bleek dat riskant. De lonen in China stegen 10 tot 15 procent per jaar en zullen naar verwachting over vijf jaar op Europees niveau liggen.”

De politieke situatie in China leidde tot stakingen, zoals in 2010 in Omrons toeleverancier van auto-onderdelen in Kanton. Wisselkoersschommelingen hadden veel invloed op de uiteindelijke winst.

Om risico’s beter te spreiden, nam Omron zich voor producten dichter bij klanten te gaan produceren. Omron Den Bosch greep deze koerswijziging met beide handen aan. Dat moest ook wel; de verplaatsing van productie naar China rond 2005 had de fabriek in Den Bosch al een groot aantal banen gekost en de economische crisis die een paar jaar later volgde, deed Omron Den Bosch bijna de das om. De omzet liep met 30 tot 40 procent terug en het bedrijf maakte 24 weken gebruik van Piet Hein Donners werktijdverkortingsregeling. De toekomst van het bedrijf hing aan een zijden draadje.

Nooit incompleet de deur uit

„Wij realiseerden ons dat we goedkoper zouden moeten produceren dan China als we productielijnen wilden terugkrijgen”, zegt Sollewijn Gelpke. „Met enkele eenvoudige, goedkope aanpassingen, maakten we van een productielijn waar in China acht mensen in werkten een productielijn waarin maar drie mensen nodig waren.”

Sollewijn Gelpke laat in de fabriek één van die wijzigingen zien. „Maak eens een fout, Miranda”, vraagt hij aan de mevrouw die stekkertjes, snoertjes en batterijtjes in het doosje bij de industriële computer (PLC) stopt. Miranda vergeet opzettelijk een onderdeel. Het lampje bij het bakje van die onderdelen blijft branden en er komt geen sticker uit de printer om op het doosje te plakken. „Kijk”, zegt de directeur. „Dit simpele systeem zorgt bijvoorbeeld dat een doosje nooit incompleet de deur uit gaat. Zonder dat er een controleur nodig is.”

En Den Bosch wilde meer. Sollewijn Gelpke: „In Europa zitten enkele van de grootste machinebouwers en de meest vooruitstrevende technologiecentra in ons werkveld”, zegt Sollewijn Gelpke. „Daar wilden we op inspringen.” De vijftig man tellende onderzoeksafdeling ontwikkelde een computer met touchscreen om machines gemakkelijk mee te bedienen, een zogeheten Human Machine Interface. Omron in Japan juichte dit eigen initiatief toe en gaf ‘Den Bosch’ de verantwoordelijkheid die computer te bouwen voor afnemers wereldwijd. Sollewijn Gelpke laat de printplaat van de geavanceerde computer zien. „Er zijn wel 1600 verschillende componenten op gesoldeerd.”

Achterhoedespel

Als je ondernemend bent, is er bij het Japanse bedrijf veel mogelijk, heeft Sollewijn Gelpke ondervonden in de drie jaar dat hij Omron-directeur is. „Maar je moet wel de weg kennen.” Vooral tegen cultuurverschillen is hij stevig aangelopen. 

„Als je bij een Japans bedrijf een verandering wilt doorvoeren, moet je de tijd nemen om te luisteren naar iedereen die dat aangaat en geduldig al pratend alle neuzen dezelfde kant op te krijgen. Dat achterhoedespel heet nemawashi. Als je het goed speelt, is bij de officiële vergadering iedereen al op de hoogte en hoeft een besluit dan alleen nog formeel genomen te worden.”

In het begin vond hij nemawashi maar tijdrovend gedoe, nu denkt hij daar anders over. „Als het besluit hier is genomen, kunnen we ook gaan met die banaan. Als het besluit bij een Amerikaans bedrijf van bovenaf wordt genomen, begint het gezeur pas. Dus onderaan de streep is een wijziging daar niet sneller doorgevoerd.”

Dit is Omron:

Ook over de ongeschreven regels rond hiërarchie in Japan moest hij veel leren. „De jongste medewerker moet tijdens vergaderingen bijvoorbeeld het dichtst bij de deur zitten, zodat hij met de serveerster kan praten.”

‘De zeven samoerai’

De naam Omron komt van de wijk Omuro in Kyoto, waar oprichter Kazuma Tateisi in 1933 de voorloper van Omron begon. Van de verkoop van broekpersen en messenslijpers was hij niet veel wijzer geworden. Hij stortte zich op de productie van een nauwkeurigere tijdklok voor röntgenopnames in ziekenhuizen. Daar bleek behoefte aan, zijn bedrijf groeide.

In 1958 vonden zeven Omron-onderzoekers de eerste sensor uit die zonder knopje aan en uit kon, iets wat grotere concurrenten als General Electronics in die tijd niet was gelukt. De onderzoekers kregen de geuzennaam ‘de zeven samoerai’. In 1971 bracht Omron ’s werelds eerste pinautomaat op de markt.

Omron kwam in 2007 met de gezichtsherkenning die inmiddels wordt gebruikt in de camera’s van de meeste smartphones. Omron heeft 11.000 patenten in handen en investeert jaarlijks 7 procent van de omzet in onderzoek en ontwikkeling. Het beursgenoteerd bedrijf behoort volgens zakenblad Forbes tot de 2.000 grootste concerns ter wereld.

Den Bosch is de grootste locatie van Omron in de regio’s Europa, Afrika en het Midden-Oosten. Die zijn goed voor 19 procent van Omrons verkoop. Sollewijn Gelpke voorspelt dat de omzet er de komende zes jaar verdubbelt tot één miljard euro.

Omron Den Bosch zal de komende twee jaar met een factor drie groeien. Er wordt al gewerkt aan nieuwe productielijnen. „We gaan van één naar twee naar drie ploegen”, zegt Sollewijn Gelpke. „Dat zal zo’n vijftig extra mensen werk bieden, bovenop de driehonderd die er nu al werken. En”, wijst hij naar het enorme grasveld voor zijn bedrijfsgebouw, “er is genoeg ruimte voor uitbreiding.”

    • Esther Wittenberg