Liever acteur dan filmster

Tom Courtenay won de Zilveren Beer voor beste acteur van het filmfestival van Berlijn voor zijn rol in ‘45 Years’. De kroon op een grote carrière, vooral in het theater.

Foto EPA

Tom Courtenay (78) won dit jaar de Zilveren Beer voor beste acteur van het filmfestival van Berlijn voor zijn rol als Geoff in 45 Years – ruim vijftig jaar na zijn vorige onderscheiding als beste acteur op een internationaal filmfestival: voor zijn rol in het oorlogsdrama King and Country van Joseph Losey, in Venetië in 1964. Dat Courtenay ondanks die lange, imposante carrière toch geen heel bekende naam meer is, heeft veel te maken met de lange pauzes die hij tussen films liet vallen.

Courtenay had een vliegende start als het gezicht van de opstandige Britse New Wave in de jaren zestig – met hoofdrollen in klassieke films als The Loneliness of the Long Distance Runner (1962) en Billy Liar (1963). Maar aan het einde van dat decennium gaf Courtenay de voorkeur aan het theater boven de filmset: „Ik wilde liever acteur zijn dan een filmster.”

Het eindeloze rondhangen op filmsets begon hem de keel uit te hangen – met name het dralen van David Lean op de set van Dr. Zhivago (1965). Toch was die film een van de grootste successen van zijn carrière. Courtenay speelde een fanatieke bureaucraat in de jonge Sovjet-Unie („Persoonlijke gevoelens hebben geen betekenis in deze grote tijd”) en werd daarvoor beloond met een Oscarnominatie. De film die hem in zijn carrière het meest na aan het hart lag, een verfilming van de kampklassieker Een dag uit het leven van Ivan Denisovitsj van Alexander Solzenitsjin, flopte in 1970. Kort daarop zei hij de film voor twaalf jaar vaarwel – om zich volledig te richten op zijn theaterwerk, vooral in Manchester.

Hij keerde pas terug naar film aan de zijde van zijn goede vriend Albert Finney – in de verfilming van The Dresser van Ronald Harwood (1983, zijn tweede Oscarnominatie ), een rol die hij daarvoor al 500 keer op het toneel had gespeeld. Inmiddels gestopt met toneelspelen, is Courtenay de laatste jaren weer wat vaker te zien in films: met Colin Firth en Cameron Diaz in de geflopte komedie Gambit en als gepensioneerde operazanger in Quartet, het regiedebuut van Dustin Hoffman. „Vroeger haatte ik al dat wachten op filmsets, maar nu ik oud ben vind ik dat heerlijk.”

    • Peter de Bruijn