‘De liefde bepaalt wie we echt zijn’

Achtervolgd door het verleden: Tom Courtenay en Charlotte Rampling in 45 years.

Nog niet zo lang geleden moest Andrew Haigh (42) hemel en aarde bewegen om het geld bij elkaar te sprokkelen voor zijn films. Geldschieters stonden bepaald niet te springen om zijn film Weekend (2011) te financieren. Die film ging over de verhouding tussen twee mannen die elkaar oppikken in een nachtclub voor een ongecompliceerde onenightstand, maar hun ontmoeting groeit uit tot dieper contact. Haigh: „Ik kreeg steeds te horen dat niemand de film zou willen zien. Want niet alleen is het een film over twee homoseksuele mannen, maar ook nog eens over twee homo’s die alleen maar in een kamer met elkaar zitten te praten.”

Dat liep anders: Weekend – uiteindelijk gemaakt voor een schamele 65.000 pond – brak uit de niche van homofilms, was een internationale arthousehit en won vele filmprijzen. De film opende plotseling deuren voor Haigh, die voor HBO de serie Looking kon maken, en met zijn nieuwe film 45 Years kon werken met twee acteurs met een enorme staat van dienst: Tom Courtenay en Charlotte Rampling.

In 45 Years, gebaseerd op een kort verhaal van David Constantine, spelen zij een stel, Kate en Geoff, dat aan de vooravond staat van hun 45-jarige huwelijksfeest. Hun huwelijk komt onder druk te staan als het lichaam van Geoffs eerste vriendin, die bijna een halve eeuw geleden verongelukte, wordt teruggevonden in de Alpen. Haar lichaam is perfect bewaard gebleven – bevroren in gletsjerijs, maar ook in de tijd. Kate is jaloers op haar verre voorgangster, hoewel ze weet dat daar eigenlijk geen reden voor is. Geoff verliest zich in zijn herinneringen. Wat betekent hun lange huwelijk eigenlijk – in het licht van die eerdere liefde met wie Geoff ooit op het punt stond te gaan trouwen?

45 Years is volgens Haigh „eigenlijk een soort sequel” bij Weekend, vertelt hij tijdens het filmfestival van Berlijn. „Dat klinkt misschien een beetje bizar, want natuurlijk zijn het heel verschillende films. Maar beide films gaan over relaties, en hoe we onszelf definiëren door onze relaties met anderen. Uiteindelijk draaien onze levens om relaties, veel meer dan om zoiets als je carrière. En die relaties zijn meestal ongelooflijk ingewikkeld, of dat nu gaat om een verhouding die een weekend duurt, of 45 jaar. Relaties zijn het fundament van hoe we onszelf zien. Ik snap niet dat daar niet veel meer films over worden gemaakt.”

Haigh heeft een uitzonderlijk gave voor het creëren van intieme momenten in zijn films. „Als ik aan het scenario werk, ben ik heel lang bezig met de kleinste details. Het hele verhaal van 45 Years zou bij een meer klassieke aanpak hooguit de eerste akte van een film zijn. Maar juist door de tijd nemen voor al die details, kun je de werkelijkheid het dichtst benaderen. De terloopse momenten, zijn bepalend voor de film, maar ook in het leven.”

Haigh is zijn intieme, ingetogen werkwijze als onafhankelijk filmmaker met bescheiden budgetten trouw gebleven. „Als je een film maakt zoals Weekend met nauwelijks budget, moet je wel op een intieme, kleine schaal werken. Maar ook nu ik een film kan maken met Charlotte Rampling en Tom Courtenay hou ik daarvan. Ik heb de film kleiner gehouden dan had gehoeven. Het liefst neem ik een scène op met niet meer dan vijf mensen in de kamer.”

Charlotte Rampling was zijn eerste keuze voor de rol van Kate. „Toen ik aan het scenario werkte had ik geen specifieke actrice in gedachten. Dat kan bij het schrijven namelijk heel beperkend zijn. En vervolgens is het dan ook een enorme teleurstelling als de acteur of actrice die je in gedachten had, het toch niet wil doen. Maar Charlotte was wel de eerste actrice aan wie ik dacht nadat ik het script had voltooid. Ze heeft niet in heel veel Engelse films gespeeld, ze woont in Parijs en ze heeft vooral in Europese films gespeeld. Dat maakte haar voor mij extra interessant, want ik wilde geen zijige Engelse film maken over twee oude mensen.

„Charlotte laat je als toeschouwer dichtbij komen, maar ze houdt tegelijk afstand. Ze heeft het vermogen om veel te suggereren, zonder dat je als kijker misschien precies begrijpt wat het is. Veel acteurs proberen juist de hele tijd wanhopig om zo precies mogelijk duidelijk te maken wat ze voelen en denken. Bij Charlotte mag je dichtbij komen, maar niet te dichtbij.”

Tegelijk is het landschap van Norfolk, waar de film zich afspeelt, ook heel Engels. „De film heeft een bepaalde Engelse sensibiliteit, denk ik. Engelsen zijn er heel goed in om hun emoties diep weg te stoppen. Maar het landschap op zich is niet heel typisch Engels. Dat gebied ziet er misschien nog het meest uit als Nederland. Ik wilde een zekere vervreemding vangen in de sfeer en de toon, omdat het uitgangspunt van een lichaam dat na zoveel jaren intact wordt teruggevonden, ook nogal vervreemdend is.”

Haigh begon zijn filmloopbaan als editor, onder meer voor films van Ridley Scott, maar in zijn eigen films snijdt hij slechts minimaal. „Ik hou niet van films die zijn doodgemonteerd. Ik wil niet dat montage dicteert wat de scène moet laten zien. Ik wil de momenten waarop het personage een belangrijke verandering ondergaat met mijn eigen ogen zien gebeuren. Dat is veel interessanter dan snijden.’’

    • Peter de Bruijn