De echo van de Holocaust

Marco Niemeijer ontwart de emotionele knoop van zijn oma Enny, overlevende van Auschwitz, en zijn tante Tasha in Brooklyn. De nagalm van de Holocaust maakt Tasha tot een tragisch figuur.

Er is veel geschreven over de nagalm van de Holocaust bij de naoorlogse generaties. De survivor guilt, het zwijgen van de ouders, de onbeantwoorde vragen van de kinderen, de hechtingsproblemen. In de film wordt dat doorgaans omgezet in drama waarin kinderen het geheim van hun (groot)ouders via flashbacks ontsluieren.

Dat doet Marco Niemeijers fascinerende documentaire Little Angels, die op NFF in première gaat, in zekere zin ook. Maar hier gaat het erom hoe het verleden van zijn stiefoma Enny haar relatie met haar dochter Tasha vertroebelt: zij wordt bijna net zo’n tragisch figuur als Enny.

Niemeijer komt uit een Joods gezin dat tijdens de oorlog uiteenviel. Zijn opa hertrouwde na de oorlog en vertrok later met zijn tweede vrouw Enny en hun dochter Tasha naar New York. „Mijn tante Tasha stuurde me elk jaar een heel vrolijke, geïnteresseerde verjaardagsbrief die dan klagerig eindigde”, zegt hij. Toen hij haar in Brooklyn bezocht, zaten oma Enny en tante Tasha vooral op elkaar te vitten. „Ze probeerden me elk aan hun kant te krijgen.” Het nurkse gedrag van Tasha stond hem tegen, tot hij op de doos films stuitte over Enny’s vooroorlogse leven met haar eerste man en twee dochtertjes die omkwamen in Auschwitz.

Niemeijer gebruikt die zwart-witfilmpjes in Little Angels om de emotionele knoop te ontwarren. Tasha is wrokkig, maar ook gebiologeerd door Enny: na haar dood bewaart ze alles van haar. Je vermoedt een leven van afwijzing: altijd stonden de schimmen van haar dode halfzusjes ertussen. Niemeijer: „Daar win je niet van. Ze maakten geen ruzie: ze waren nooit ondeugend, werden geen pubers. Engeltjes, net zoals haar dode man in Enny’s herinnering een prins is. Triest dat zo’n trauma een gezin uiteendrijft.”

Little Angels is een fascinerend, subtiel gedoseerd portret van een secundair oorlogstrauma dat maar één keer voor het shockeffect kiest. Als Enny vertelt hoe haar dochtertjes in Auschwitz verdwenen, zie je ze in het volgende shot lachen onder de douche. Zoiets werkt wel: daar voel je echt hoe diep Enny’s verlies snijdt.

    • Coen van Zwol