Terschelling wil bouwen aan de mooiste baai van Nederland

Terschellingers strijden voor behoud van Nederlands enige natuurlijke baai. De gemeente wil er appartementen bouwen. Een burgerinitiatief wil met behulp van crowdfunding de grond van de gemeente kopen.

De natuurlijke baai van Terschelling. In het midden het dorp West-Terschelling. Geheel rechts, ten oosten van de jachthaven, ligt het Grootduin. Op de achtergrond de Noordzee. Foto Siebe Swart

Voor elke eilander of badgast is het een vertrouwd gezicht als de veerboot Terschelling nadert: het dorp West-Terschelling met zijn rode daken, vuurtoren Brandaris en de baai met zijn honderden bootjes.

„De baai is het visitekaartje van het eiland”, betoogt Nelly de Graaf, geboren en getogen Terschellingse. De ronde inham van de Waddenzee in het eiland is de enige natuurlijke baai van Nederland. „Voor eilanders is het altijd echt thuiskomen als we die weer zien.”

Nu ligt er een gemeentelijk plan voor woningbouw aan de baai. Desastreus voor het aanzicht van eiland en natuur, vindt De Graaf. In 2013 richtte zij met twee andere eilanders de Stichting Natuurherstel Baai Dellewal op. Een burgerinitiatief, dat via crowdfunding het stuk grond – 8.900 vierkante meter – van de gemeente wil kopen.

„We zijn bang voor Spaanse toestanden, een versteende kust vol bebouwing”, vertellen ze als ze het metershoge Grootduin opklauteren dat uitzicht biedt op de Waddenzee, de haven en het dorp. „Dit is natuur en dat is ook kapitaal. Voor natuur komen de mensen naar het eiland.”

Voor de aankoop van de grond is 2,3 miljoen euro nodig. Tot nu toe is twee ton bijeengebracht door zeshonderd mensen. Het Prins Bernhard Cultuurfonds zegde 35.000 euro toe. Van een eilanderfamilie heeft de stichting 1.100 vierkante meter duin bij de baai gekregen. „Dat geeft wel aan hoe groot de betrokkenheid is bij ons plan”, stellen de leden. In totaal is nu 1.800 vierkante meter binnen.

De eigenheid van het eiland

Oprukkende bebouwing – appartementen of een hotel, elke keer een stukje meer – maakt de baai kapot, zeggen de initiatiefnemers. „Het betekent verlies van natuur en eigenheid van het eiland.”

Het ‘natuurherstelplan’ dat de stichting opstelde, bepleit onder meer bestaande gebouwen af te breken, zoals het vroegere hotel Victoria – tegenwoordig het internaat van de Hogere Zeevaartschool Willem Barentsz. De grond zou dan aan de natuur teruggegeven kunnen worden. Ook moet er een Natuurboulevard komen.

José Firet van de stichting: „Aan de baai vind je alle landschapstypen die er op het eiland zijn: duingebied, wad met kwelders, haven en dorp, bos, polder, dijk, duinbeek en natte graslanden. Badgasten kunnen dat allemaal ervaren als ze langs de baai wandelen.”

De gemeente stond aanvankelijk sympathiek tegenover het natuurherstelplan, maar die 2,3 miljoen moest dan wel voor 1 juli binnen zijn. Die deadline is niet gehaald, zegt wethouder Teun de Jong (PvdA) in zijn kamer in het Terschellinger gemeentehuis. „Daarom moeten wij het oorspronkelijke plan om het stuk grond te bebouwen realiseren.”

Hij moet wel, zegt hij, vanwege gemeentelijke financiële tekorten. „Uitstel is niet langer verantwoord. De provincie hijgt in onze nek.”

Terschelling is bang een artikel-12-gemeente te worden, onder curatele van de provincie. Maar de gemeente moet zich niet opstellen als projectontwikkelaar, over de rug van een uniek stukje Nederland, betogen de stichtingsleden.

De gemeente kocht het stuk grond aan de Dellewal in 2003. De dancing die er stond, werd vijf jaar later gesloopt. Horecaondernemer Harry Westers van het aangrenzende hotel Schylge wilde op die plek uitbreiden. Dat was aanleiding voor de Terschellinger vrouwen om in actie te komen. Ze hadden succes. De gemeenteraad stemde tegen de uitbreiding van het hotel wegens „maatschappelijke onrust”.

Westers liet vervolgens beslag leggen op de grond en dreigde met een schadeclaim omdat hem de kavel beloofd was. Bij de rechtbank kreeg de horecaondernemer geen gelijk. Daarop ging Westers in hoger beroep. Die zaak dient vermoedelijk begin volgend jaar.

De laatste nieuwbouw

Maar het beslag op de grond ligt er nog steeds. De Baaistichting vindt dat de gemeente de kwestie met Westers gebruikt om niets te doen. De Graaf: „Zet dan samen met ons de schouders onder het behoud van een uniek stukje natuur! Spreek die intentie uit en ga samen met ons subsidieverstrekkers enthousiast maken.”

Daar is geen menskracht voor, stelt wethouder De Jong.

Merkwaardig, menen de stichtingsleden. „Een unieke baai wordt opgeofferd om een gemeentelijk tekort weg te werken. En nu is er opeens wél 7.000 euro voor het maken van een beeldkwaliteitsplan voor de bouw van appartementen.”

De Jong belooft dat de appartementen de laatste nieuwbouw aan de baai zullen zijn. Ook zullen ze wat hem betreft niet zo hoog worden dat je vanaf het eiland de jachthaven niet meer ziet.

Een burgerplan om te koesteren

Intussen vraagt raadslid Guus Schweigmann (Plaatselijk Belang) zich af hoe de gemeente de participerende burger met een kant-en-klaar natuurplan aan de kant kan schuiven. „Zo’n burgerplan moet je koesteren. Natuurgronden behouden hun waarde. De gemeente denkt alleen op de korte termijn.”

Schweigmann doet een suggestie. De gemeente zou de grond moeten onderbrengen in de stichting, oppert hij, en samen met haar moeten aankloppen bij geldschieters, zoals het Waddenfonds.

Voorzitter Bram van de Klundert van het Waddenfonds ziet desgevraagd „interessante ecologische elementen” in het natuurplan. Aan de andere kant gaat het om een hoop geld voor een klein stukje grond. „We beoordelen het inhoudelijk pas grondig als het wordt ingediend.”