Syriza is nu een middenpartij

Tsipras heeft de verkiezingen overtuigend gewonnen. Daarmee is de grote schoonmaak binnen zijn verdeelde partij geslaagd: de nieuwe anti-europapartij haalde de kiesdrempel niet

Alexis Tsipras is gisteren voor de tweede keer ingezworen als president. Foto Alkis Konstantinidis / Reuters

Alexis Tsipras mag van de Griekse kiezers doorregeren. Zijn partij Syriza won zondag opnieuw overtuigend de parlementsverkiezingen. Daarmee heeft de bevolking zijn akkoord met de Europese Unie goedgekeurd.

Ook de kleine rechts-nationalistische partij Onafhankelijke Grieken, waarmee Syriza een coalitie vormde, heeft de kiesdrempel gehaald. Hoewel ze slechts een kleine meerderheid in het parlement hebben, zijn de partijen van plan samen verder te gaan, meldden de leiders zondagavond direct. Ze doen geen poging een brede coalitie te vormen voor uitvoering van het leenakkoord met de Europese Unie.

Het vormen van een kabinet is naar verwachting een kwestie van dagen. De komende vier jaar volgen dan geen verkiezingen meer, beloofde Tsipras in zijn overwinningsspeech. De Grieken zijn verkiezingsmoe. De opkomst was met 56,5 procent van de kiesgerechtigden een dieptepunt.

De jonge premier (41) heeft met de vervroegde verkiezingen succesvol grote schoonmaak gehouden binnen zijn partij en de koers van de regering opgehelderd. Tijdens de onderhandelingen met de eurozone-ministers en het IMF had Tsipras er last van dat een groot deel van zijn eigen Syriza-fractie hem niet steunde. Zelfs ministers in zijn kabinet pleitten openlijk voor terugkeer naar de drachme, terwijl de premier poogde Griekenland in de euro te houden, zoals hij kiezers had beloofd.

Oppositie is kracht verloren

Die interne oppositie heeft nu zijn kracht verloren. De voormalige linkervleugel van Syriza deed met een eigen lijst mee aan de verkiezingen, maar deze anti-europartij, Eenheid van het Volk genaamd, haalde de kiesdrempel van 3 procent niet.

Door de verkiezingsuitslag ziet de nieuwe coalitie er straks wel hetzelfde uit, maar is het politieke krachtenveld in Athene toch flink veranderd. De Grieken hebben gekozen voor het pragmatische Syriza van Tsipras, waar de scherpste ideologische kantjes vanaf zijn, en dat in staat is gebleken compromissen te sluiten met Europa.

Tsipras kan nu gaan proberen zich te bewijzen als aanvoerder van een stabiele linkse partij. De door de economische crisis binnen enkele jaren razendsnel gegroeide partij Syriza gold tot voor kort als onberekenbaar. Een partij zonder regeringservaring met communistische wortels en populistische retoriek. Ideologische scherpslijperij en pragmatisme wisselden elkaar af.

Die verdeeldheid leidde uiteindelijk tot een splitsing binnen de partij. De anti-euro-partij Eenheid van het Volk onder leiding van oud-minister van Energie Panagiotis Lafazanis vertegenwoordigde het nee-kamp en de oude links-ideologische basis. Tsipras ging door met de gematigde vleugel en schoof zo op richting het midden.

De lage opkomst weerspiegelt het gebrek aan keuze dat Griekse kiezers ervaren. Ze weten na vijf jaar crisis en vijf jaar politieke teleurstellingen niet meer bij wie ze het moeten zoeken. Aan het begin van het jaar gold Tsipras nog als hét alternatief. Inmiddels heeft hij zijn belangrijkste verkiezingsbeloften geschonden en zich net als alle andere middenpartijen gecommitteerd aan de Europese miljardenleningen en bijbehorende afspraken. De grootste concurrent van Syriza bij deze verkiezingen, de rechtse centrumpartij Nieuwe Democratie, wil net als Tsipras de Europese afspraken uitvoeren.

Gevolgen nog voelbaar

De Grieken ondervinden nog volop de economische gevolgen van de politieke onrust van de afgelopen maanden. Nog altijd mogen Griekse burgers maximaal 420 euro per week opnemen en moeten ondernemers toestemming vragen voor overboekingen naar het buitenland.

Tijdens de campagne speelde Tsipras zijn enige overgebleven troefkaart. Hij geldt als een kamikazepiloot, maar tegelijk is hij nog steeds de politicus zonder vuile handen die probeert voor de Grieken te vechten. Als je me nu naar huis stuurt, zei hij, „haal je via het raam diegenen naar binnen die we in januari de deur hebben gewezen”. Hij interpreteerde de overwinning zondagavond als een mandaat om „te ontsnappen aan het oude corrupte establishment dat dit land zo veel jaren regeerde”.

Na acht maanden regering-Tsipras weten mensen niet of ze hem nog kunnen geloven, maar hij krijgt nog een kans. Want Grieken weten één ding zeker: ze willen niet terug naar het oude.

    • Marloes de Koning