Sterk, verontrustend statement over spieden

Simon Menner, uit de seriePolaroids of Secret House Searches

Petje, hoodie, olijke blik: een jonge toerist zoals er zoveel rondhangen op de Dam. HKU-student Milan Rijnders vroeg hem of hij een portret van hem mocht maken voor zijn project over privacy. Rijnders besloot verder te kijken: wat kon hij van deze Mikael te weten komen aan de hand van louter openbare bronnen? Het resultaat is op de tentoonstelling (No) Privacy in Fotodok te zien: een uitgebreide ‘stamboom’, niet alleen van Mikael zelf, zijn werk en vakanties, maar van zijn familie en vrienden, hun werk, hun opleiding, partners. Weet je eigenlijk wel dat dit alemaal op straat ligt, vroeg de fotograaf. Nee, schreef Mikael terug, wist ik niet, kun je me als vriend op Facebook toevoegen zodat we het erover kunnen hebben?

Facebook, webcams, drones, surveillance camera’s, maar ook gewoon een verlicht raam – we laten informatie over onszelf naar buiten lekken, en omgekeerd dringen de pottenkijkers met commerciële en-of politieke motiven zich naar binnen. Het werk van de zestien fotografen(duo’s) die gastcurator Jenny Smets in Fotodok bij elkaar heeft gebracht, is een sterk en bij vlagen verontrustend statement over het spieden en bespied worden in tijden van nieuwe technologie. Fotodok is niet de enige die dit onderwerp oppakt: Noorderlicht in Groningen heeft met Data Rush het net nog wijder uitgegooid en 3 oktober gaat in Museum of the Image in Breda Design My Privacy open.

Daarom is een project als Behind the Blue Screen zo bemoedigend. Filmmaker Jaap van Heusden en ontwerper Ruben de Pater gebruiken de technologie van de gezichtsherkenning juist om het tegenovergestelde te bereiken. Ze gaven Iraniërs beveiligde smartphones mee waarmee ze ‘videoselfies’ konden opnemen. Doordat hun gezicht afgeschermd, kunnen ze veilig aan de buitenwereld vertellen hoe hun leven in Iran werkelijk is. De Mexicaan Rafael Lozano-Hemmer zet ook gezichtsherkenning in om ons met de gruwelijke politieke realiteit te confronteren van 43 vermoorde studenten in zijn land. Als je voor de camera gaan staan zoekt de software het gezicht van de student, met kogelgaten in het hoofd en al, op wie jij het meest lijkt. Anonieme algoritmes verbinden ons met elkaar.

De Duitse fotograaf Jens Sundheim gebruikt voor The Traveller een vergelijkbare omkering: over de hele wereld gaat hij voor bewakingscamera’s staan, zoekt het beeld op internet terug en uploadt het naar zijn site. Hij hoeft geen middelvinger op te steken, alleen al zijn fysieke verschijning op allerlei plaatsen en zijn blik, recht in de camera, is genoeg. De jonge stellen uit het project Tediousphilia van de Spaanse Laia Abril, die met webcamseks willen bijverdienen, maken zichzelf nadrukkelijk zichtbaar, maar zonder enige bijgedachte aan hun privacy. Die hebben ze geruild voor het geld van de voyeur.