Progressieve paus verdeelt Amerikaanse katholieken

Vandaag begint het zesdaagse bezoek van de paus aan de VS. Het bezoek van Franciscus ligt politiek gevoelig. „Ik hoef geen preek van de paus over klimaatverandering.”

Een muurschildering van paus Franciscus in Manhattan, New York. Spencer Platt / Getty Images / AFP

Een bordkartonnen paus Franciscus, op ware grootte, lacht de kerkgangers van St. Patrick’s Catholic Church in Washington toe. Na de mis staan ze bij het bord in de rij voor een selfie. „Dit is de week van mijn leven”, jubelt monseigneur Salvatore Criscuolo, de pastoor van St. Patrick’s. Zijn kerk is de oudste van Washington, in 1794 gesticht door Ierse migranten. Donderdag gaat Franciscus hier voor.

Vandaag begint het zesdaagse bezoek van de paus aan de VS. Hij is hier populair onder katholieken – 63 procent is blij met Franciscus. Zijn boodschap van acceptatie van homoseksuele of gescheiden katholieken slaat aan, zegt Criscuolo. Jezus stuurde ook nooit iemand weg. „Iedereen is een zondaar”, zegt Criscuolo in zijn preek. „Een duistere kant in ons hoofd hebben we allemaal. Iedereen keert zich van God af, zelfs de discipelen van Jezus. Niemand is beter dan een ander.”

Het is opmerkelijk dat de paus tijdens zijn bezoek alleen steden aan de Amerikaanse oostkust bezoekt: Washington, New York en Philadelphia. Dit zijn de bolwerken van het ancien régime van de katholieke kerk. De meeste leden zijn van Europese komaf, en de kerken kampen met leegloop. Landelijk noemt nog 20,8 procent van de Amerikanen zich katholiek. In 2007 was dat nog bijna 24 procent. De ontkerkelijking die in Europa al eerder was ingezet, begint nu ook in de VS vaart te maken. Ook het schandaal rondom seksueel misbruik in de kerk heeft veel schade toegebracht.

Nieuwe kerken

„Maar de leegloop van katholieke kerken valt vergeleken met de protestantse traditionele kerken nog mee”, zegt Timothy Matovina, hoogleraar Theologie aan de katholieke University of Notre Dame in Indiana. „De kerk verandert razendsnel. De oude gemeenschappen, zoals die aan de oostkust, hebben het zwaar. Maar in het zuiden en westen van het land ontstaan juist nieuwe kerken, door de recente migratie van miljoenen katholieken uit Midden-Amerika.”

Eén op de drie katholieken in de VS heeft nu een latino-achtergrond. Dat percentage stijgt elk jaar. „Onze kerk heeft twee missen op zondag: een Engelstalige en een Spaanstalige”, vertelt Jackie Yanez, een gepensioneerde vrouw uit Santa Ynez, Californië. Ze is met haar man Tony naar Washington gereisd om de paus te zien. Terwijl de Engelstalige dienst steeds leger wordt, moeten er stoelen worden bijgezet als die van de latino’s begint. Yanez: „Ik ben op Spaanse les gegaan, om nog een paar woorden te kunnen wisselen in de parochie. Ik maak me zorgen. Zijn we nog wel één kerk?”

De traditionele achterban is sterk naar links opgeschoven, zegt professor Matovina. „Of het nu gaat om homohuwelijk, echtscheiding of klimaatverandering. De latino-gemeenschap is veel conservatiever, met name op het gebied van familiewaarden.” Dat leidt tot conflicten, zegt Matovina.

De conservatieve top van de kerk kiest voor een harde lijn, wat een leegloop van de oude gemeenschappen tot gevolg heeft. „Op maar één thema is er eenheid: immigratie. Op dat dossier is de kerk een bondgenoot van president Obama geworden.” Obama wil negen miljoen illegale migranten de kans op een permanente status bieden.

Paus Franciscus valt goed in beide kampen, zegt Matovina. Hij is een Zuid-Amerikaan, en hij omarmt progressieve thema’s, zoals armoede, klimaat, en kritiek op het kapitalisme. Politiek ligt zijn bezoek daarom gevoelig. Als eerste paus ooit spreekt hij donderdag het Congres toe, net nu een nieuwe crisis in Washington dreigt. Republikeinen dreigen met een sluiting van de federale overheid, op 1 oktober. Dat gebeurt uit onvrede met Planned Parenthood, een netwerk van klinieken voor vrouwen, waar ook abortus wordt aangeboden.

Hoewel de paus tegen abortus is, vrezen de Republikeinen dat Obama hem op andere thema’s in het progressieve kamp trekt. Daarom boycot een groepje Republikeinen de toespraak van de paus. „Ik hoef geen preek van de paus over klimaatverandering”, zei de katholieke Republikein Paul Gosar. Maar juist zo’n preek wil de traditionele achterban van de kerk graag horen.

    • Guus Valk