Oekraïne mag geen koehandel worden, die grens moet dicht

Moskou laat zich Oekraïne niet ontglippen, al voert het zijn activiteiten in Syrië op. Hou Poetin vooral stevig onder druk, aldus Laura Starink.

Terwijl Europa overweldigd wordt door de vluchtelingencrisis komt in de Donbas een belangrijke deadline dichterbij: als de lokale verkiezingen van 25 oktober succesvol verlopen, moet volgens het vredesakkoord Minsk-2 de grens met Rusland worden gesloten. Dat is van levensbelang voor Oekraïne, dat al anderhalf jaar de controle kwijt is over de grens van 475 kilometer, die door Rusland wordt gebruikt om wapens, patriotten en manschappen te laten binnendringen.

Zelfs de OVSE, die het opstandige gebied moet controleren, krijgt nauwelijks toegang tot de grens. Maar voor Rusland is de vrije toegang tot Oekraïne zeer belangrijk: de rebellen kunnen niet op eigen benen staan.

Sinds 1 september is het iets rustiger aan het front, al sneuvelen er dagelijks een of twee soldaten. In de Volksrepubliek Donetsk heeft, tot woede van Russische nationalisten, een paleiscoup plaatsgevonden waarbij de havik Poergin is vervangen door de gematigder Poesjilin, die fortuin maakte met een piramidespel. Premier Zachartsjenko, die altijd oorlogszuchtige taal uitslaat, houdt zich even stil. Poesjilin ijvert voor verkiezingen en voor strikte uitvoering van Minsk-2. Moskou roept dat de Donbas Oekraïens territorium zal blijven. Het lijkt een rookgordijn voor Poetins optreden op de Algemene Vergadering van de VN eind deze maand, waar een andere brandhaard op de agenda staat: Syrië. Rusland voert zijn militaire activiteit daar op.

Dat wil niet zeggen dat Moskou van plan is zich Oekraïne te laten ontglippen. In een interview zei de secretaris-generaal van de OVSE, Lamberto Zannier , dat via de twee grensposten waar de rebellen hen toelaten het afgelopen jaar minstens 20.000 mannen in camouflagepak de grens passeerden. Over een bezoek aan de loopgraven bij Marioepol zei hij: „Uit de berichtgeving krijg je de indruk dat het Oekraïense leger tegenover een zootje rebellen staat. Maar als je kijkt naar de inrichting met mijnenvelden en loopgraven, zie je dat dit een echte militaire opstelling is. Dit is geen handjevol revolutionaire jongens. Dit is een volwaardig militair conflict.’

Zo hard heeft de altijd diplomatieke organisatie – waarvan ook Rusland lid is – zich niet eerder uitgelaten. De OVSE meldt ook dat haar drones effectief gejamd worden met hoogwaardige Russische apparatuur en dat er laatst een door de rebellen uit de lucht is geschoten. Ook zijn er minstens twee spoorlijnen uit Rusland naar Donetsk operationeel. Zannier lobbiet nu bij de lidstaten van de OVSE om de missie op te schalen tot militaire vredesmissie.

Met Berlusconi chillend op de Krim zei Poetin laatst iets opvallends: hij sloot niet uit dat Minsk-2, dat eind dit jaar afloopt, verlengd moet worden. Volgens Minsk-2 dienen alle ‘buitenlandse gewapende groepen, militair materieel en huurlingen’ uit Oekraïne te vertrekken en moeten illegale groepen ontwapend worden. Alle Russische militairen moeten dus vertrekken. De Oekraïners publiceerden op internet complete organogrammen met namen en rugnummers van de Russische generaals, die de dienst uitmaken in de Donbas. Als die weg moeten, worden Russische controle en bevoorrading veel moeilijker.

Als de grens dicht gaat, zullen de meeste Russische nationalisten die nog in de Donbas rondlopen het hazenpad kiezen. Rusland zit niet te wachten op terugkeer van mavericks met kalasjnikovs. Er zijn berichten dat ex-strijders na terugkeer amok maken met de politie, omdat ze gewend zijn het recht in eigen hand te nemen. Veel ongehoorzame rebellen zijn geliquideerd, de twee beruchte Russische oorlogsmisdadigers Givi en Motorola zijn na de paleiscoup uit Donetsk verdwenen. Russische nationalisten noemen de zigzagkoers van het Kremlin verraad aan het ideaal van Novorossia.

Het is voor Moskou makkelijk het sluiten van de grens uit te stellen door vol te houden dat Oekraïne niet aan alle voorwaarden van Minsk-2 heeft voldaan; de Volksrepublieken weigeren zich gewoon neer te leggen bij de voorwaarden voor de verkiezingen op hun grondgebied. Uiteraard eisen ze grotere autonomie, een eis die Porosjenko moeilijk kan inwilligen. Dat wordt in Oekraïne nu juist weer als verraad beschouwd.

Om die grens dicht te krijgen heeft het Westen druk uitgeoefend op het Oekraïense parlement om de decentralisatie van het land via de grondwet te regelen. De Amerikaanse staatssecretaris van Buitenlandse Zaken, Victoria Nuland, kwam er speciaal voor naar Kiev. Porosjenko, wiens populariteit daalt – driekwart van de bevolking zegt geen vertrouwen te hebben in het slagen van de hervormingen en de strijd tegen de oligarchen – heeft er zijn nek voor uitgestoken. Dat heeft al drie doden gekost: bij extreemrechtse demonstraties tegen de grondwetswijziging werd bij het parlement een granaat gegooid.

Druk op Oekraïne uitoefenen is makkelijker voor het Westen dan succes behalen bij Poetin. De verhouding met Rusland wordt door de oorlog in Syrië gecompliceerder. Maar Oekraïne mag geen koehandel worden. Poetin moet gedwongen worden zich te houden aan de afspraken van Minsk. Zolang de Russen zich in de Donbas baas voelen, is een oplossing voor Oekraïne niet in zicht. Die grens moet dicht.

    • Laura Starink