NAVO’s kernwapens houden Kremlin koest

Het handhaven van de Nederlandse nucleaire NAVO-taken is nauw verweven met de verdediging van de Westerse orde, meent Elmar Hellendoorn.

Kernwapens zijn opnieuw van belang in de strijd tussen democratieën en dictaturen. De Baltische staten en Polen voelen zich ernstig bedreigd door Rusland. Zij moeten kunnen rekenen op hun NAVO-bondgenoten, waaronder Nederland. Echter, zullen Nederlandse F-16 piloten klaarstaan om tactische kernwapens op oprukkende Russische tankbrigades af te werpen? En, is Nederland bereid om een Russische nucleaire tegenaanval te incasseren? Om deze wezensvragen te beantwoorden moet Nederland nagaan hoeveel het bereid is op te offeren voor zijn Westerse waarden.

De Kamer debatteert binnenkort over een verbod op kernwapens in Nederland. Het is noodzakelijk dat er wordt gesproken over de nucleaire gevaren. Echter, het kernwapendebat dreigt voorbij te gaan aan de Nederlandse verantwoordelijkheden en de Westerse belangen: het voorkomen van verdere geopolitieke instabiliteit. Die instabiliteit bedreigt de Westerse waarden: individuele vrijheden, mensenrechten en democratie. Het handhaven van de Nederlandse nucleaire NAVO-taken is nauw verweven met de verdediging van de Westerse orde.

Het Nederlandse NAVO-lidmaatschap wordt impliciet ter discussie gesteld door de twijfel over kernwapentaken. De NAVO is een militair bondgenootschap waar Nederland deel van uitmaakt. Nucleaire afschrikking is een essentieel onderdeel van de gemeenschappelijke strategie: de NAVO is een nucleaire alliantie. Nederland zou zich een onbetrouwbare bondgenoot tonen met een unilateraal besluit om kernwapens te verbieden. Nederland zou zich dan moeten terugtrekken uit de militaire NAVO-structuren. De klap voor de Atlantische Alliantie zou enorm zijn. Een eventuele verzwakking van de NAVO opent Oost-Europa voor verdere Russische invloed.

Tijdens de Koude Oorlog dreigden de West-Europese leiders zelf kernwapens te ontwikkelen. Gevreesd werd dat de nucleaire VS het lot van het niet-nucleaire Europa zou bepalen. Echter, tegelijkertijd ontstond de angst dat Europese nucleaire onafhankelijkheid zou leiden tot een politiek-strategische breuk in het Westen: het Kremlin zou in dat geval de NAVO-bondgenoten tegen elkaar kunnen uitspelen. West-Europa, niet in staat om zichzelf te verdedigen, zou dan langzaam geneutraliseerd worden en afscheid nemen van de vrije wereld. Die ondermijning van het Westen werd voorkomen. Europese diplomaten, ook Nederlanders, speelden hoog spel. De VS stemden er uiteindelijk in toe om een aantal nucleaire verantwoordelijkheden via de NAVO met West-Europa te delen. Hieruit vloeien onze kernwapentaken voort.

De Europese veiligheid is opnieuw afhankelijk van een geloofwaardige nucleaire afschrikking. De Russische territoriale expansie gaat gepaard met nucleaire dreigementen. Het Kremlin investeert niet alleen in nieuwe kernwapens zoals veertig langeafstandsraketten: de uitbreiding en modernisering van tankbrigades met de T-99 (een nieuw tankmodel) staat ook op de Russische agenda.

In Oost-Europa staan de Westerse waarden onder Russische – militaire – druk. Die pressie zal alleen maar toenemen zolang het Westen het nalaat om een krachtig militair tegengeluid te laten horen. Een onevenwichtig debat over nucleaire ontwapening zet aan tot verdere Russische escalatie.

Tot 1989 werden de nucleaire risico’s geaccepteerd: het was duidelijk wat er op het spel stond. De Sovjetlegers bevonden zich in Centraal-Duitsland, op driehonderd kilometer van de Nederlandse grens. De risico’s waren enorm. Een allesvernietigende kernoorlog was mogelijk. Dat risico werd genomen, want het ging om de keuze tussen Westerse democratie of totalitaire dictatuur.

In de wereld van na 1989 leken de nucleaire risico’s niet langer aanvaardbaar. Liberale democratieën zouden wereldwijd zegevieren. Grootschalige militaire conflicten en territoriale expansie schenen tot het verleden te behoren. Kernwapens mochten geen rol van betekenis meer spelen. De nucleaire ontwapeningsdiscussie werd in een politiek vacuüm gevoerd.

Schematische tekening kernfusie

Die ‘postmoderne’ fase van de geschiedenis is voorbij. Europese democratieën worden bedreigd door territoriaal revisionisme van autocratisch Rusland. Atoompacificisme – een eventueel Nederlands verbod op kernwapens – ondermijnt het Westen en moedigt Russische geopolitieke assertiviteit aan. Het belang van de NAVO wordt steeds duidelijker.

Politici en beleidsmakers moeten zich erop bezinnen welke nucleaire risico’s zij bereid zijn te aanvaarden. Het kernwapendebat gaat over de keuze tussen naar binnen gericht idealisme of internationaal realisme.