Alles aan de portretten is van buitencategorie

Ook in Rembrandts tijd moeten de portretten van Maerten Soolmans en Oopjen Coppit een fortuin hebben gekost. De pose ten voeten uit was voorbehouden aan de adel.

Niet alleen de omvang van het bedrag van 160 miljoen euro is spectaculair. Zo goed als alles aan het koppel portretten is van de buitencategorie. Het formaat bijvoorbeeld: de schilderijen zijn ruim twee meter hoog waardoor de geportretteerden er levensgroot op staan. Aangezien het formaat van een schilderij in Rembrandts tijd de prijs voor een groot deel bepaalde, zullen de werken een fortuin hebben gekost.

Opdrachtgever Maerten Soolmans (1613-1641), kleinzoon van een suikerhandelaar, was dan ook een zeer vermogend man. Rembrandt schilderde hem op het ene en zijn vrouw Oopjen Coppit (1611-1689) op het andere doek in de voorname pose ten voeten uit, die van oudsher was voorbehouden aan vorsten en edellieden. In het Amsterdam van de Gouden Eeuw namen hooggeplaatste patriciërs deze conventie over. Het zegt veel over de welstand en ambitie van de Soolmans dat het jonge echtpaar zich deze allure liet aanmeten.

Soolmans staat er zelfbewust bij, gekleed in een gestreept pak naar de laatste mode uit Frankrijk. Een enorm stuk kant bedekt zijn schouders bij wijze van slappe kraag. Tussen de vingers van zijn rechterhand laat hij ontspannen zijn handschoen bungelen. Ook de pijpen van zijn kniebroek en zijn schoenen zijn opzichtig met kant versierd.

Oopjen Coppit is wat stijfjes maar toch met een levendige oogopslag weergegeven. Net als haar man is zij modieus gekleed in een lang zwartzijden gewaad voorzien van kanten kraag en manchetten. De vrouw was zuinig op haar kostbaarheden, want in een inventaris opgemaakt in 1659 komt nog steeds de verguld zilveren handgreep voor van de gevederde waaier die ze in haar hand houdt. De zwarte sluier in haar haar is vaak geïnterpreteerd als een teken van rouw. Maar in haar boek over kleding en mode in het werk van Rembrandt (2006) wijst Marieke de Winkel erop dat ook dit waarschijnlijk een modieus accessoire is dat net als de tache de beauté op haar linkerslaap de blankheid van haar huid accentueert.

Het portret van Soolmans is gesigneerd en van het jaartal 1634 voorzien; het portret van zijn vrouw zal in dezelfde tijd zijn gemaakt. Rembrandt was in die tijd een van de succesvolste portrettisten van leden van de Amsterdamse elite. Met deze twee opzienbarende portretten haakte de schilder voor het eerst aan bij de grote Europese portrettentraditie van Titiaan, Rubens en Van Dyck.