‘Nog even en Europa heeft meer hekken dan tijdens de Koude Oorlog’

Het Britse weekblad The Economist maakte een interactieve kaart waarop overzichtelijke alle grenzen van de wereld op staan.

Hongaarse soldaten bouwen een versperring van prikkeldraad aan de grens met Kroatië. Foto EPA / Balazs Mohai

Het duurt niet lang meer voordat de landen in Europa meer hekken bij hun nationale grenzen hebben geplaatst dan tijdens de Koude Oorlog. Dat blijkt volgens The Economist uit de overzichtelijke kaart die het Britse weekblad maakte, met daarop alle opgetrokken muren ter wereld.

Door de vluchtelingencrisis en het slepende conflict van Oekraïne met Rusland voelen Europese regeringen zich veiliger met een extra obstakel aan de grens. De interactieve kaart van The Economist maakt duidelijk onderscheid tussen het Schengengebied, waarbinnen een vrij verkeer van personen geldt, en daarbuiten:

Élisabeth Vallet, Josselyn Guillarmou, en Zoé Barry, Raoul-Dandurand Chair, University of Quebec in Montreal; The Economist.

De kaart is doorklikbaar op werelddeel en landen afzonderlijk. Élisabeth Vallet, Josselyn Guillarmou, en Zoé Barry, Raoul-Dandurand Chair, University of Quebec in Montreal; The Economist.

Waar staan die muren?

De meest recente muur is die van Hongarije. De laatste maanden maakte het een hek af op de grens van Servië (175 kilometer lang), waar veel vluchtelingen vandaan komen in een poging de Europese Unie binnen te komen. Eergisteren begon het ook met de bouw van een hek aan de grens met Kroatië, 41 kilometer lang.

In 2012 en 2013 begonnen Griekenland en Bulgarije met het bouwen van barricades op de grens met Turkije. Bulgarije heeft recentelijk aangekondigd deze obstakels te versterken (160 kilometer). Roemenië zou ook al aan het nadenken zijn over dergelijke stappen.

Ook in Frankrijk, bij Calais, is een hek geplaatst, waar migranten via de Kanaaltunnel Engeland proberen te bereiken.

Oekraïne is vorig jaar begonnen met het afsluiten van de grens met Rusland. Dit jaar kondigde de Baltische staten (Estland, Letland, Litouwen) aan dat ze het voorbeeld van Oekraïne zullen volgen.

Het plaatsen van hekken in Europa om vluchtelingen tegen te houden is niet alleen van de laatste jaren. In de jaren 90 sloot Spanje al zijn enclaves in Marokko, Ceuta en Melilla, af.

‘Na 9/11 sloeg de balans door’

Volgens het onderzoek dat op The Economist is gepubliceerd hebben sinds de val van de Berlijnse Muur (1989) veertig landen versperringen gerealiseerd op de grens met 64 andere landen, veelal om veiligheidsredenen of om illegale migratie tegen te gaan. Andere muren verdwenen ook weer.

Dertig van die beslissingen zijn pas na 9/11 (2001) gemaakt. Maar liefst vijftien (besluiten tot) barricades zijn van dit jaar.

NRC-redacteur Wilmer Heck schreef in augustus al over de opkomst van de muur in Europa. In dat artikel noemde Henk van Houtum, hoofd van het Nijmegen Centre for Border Research van de Radboud Universiteit in Nijmegen, de hekken vooral het gevolg van het verminderde veiligheidsgevoel door de aanslagen in New York van september 2001:

“In samenlevingen zie je altijd enerzijds een drang om naar buiten te gaan en grenzen te slechten en anderzijds een neiging om zich af te schermen en het bekende te conserveren. Geïnspireerd door het vooruitgangsgeloof na de val van de Muur gingen in het Europese Schengengebied de grenzen open. Na de aanslagen in de VS in 2001 sloeg de balans wereldwijd weer door naar afsluiting en veiligheid.”

In Europa hebben de opgetrokken hekken op zijn minst één verschil met die in de Koude Oorlog: overtreders worden niet beschoten.

Bekijk de interactieve kaart van The Economist zelf.

Lees ook in NRC Handelsblad: De muur keert terug, in Europa en daarbuiten.
    • Menno Sedee