Opinie

    • Caroline de Gruyter

Verelendung als sleutel voor migrantencrisis

Het Duitse optreden in de vluchtelingencrisis herinnert aan de bankencrisis. In 2008 garandeerde bondskanselier Angela Merkel eenzijdig het spaargeld van burgers op Duitse banken. Dit verergerde de financiële turbulentie zozeer, dat een Europese oplossing onvermijdelijk werd: simultane bail-outs voor banken. Toen ontregelde Duitsland het vrije geldverkeer, nu verstoren Duitse grenscontroles het vrije personenverkeer. Verergert Merkel opnieuw de situatie om een Europese oplossing te forceren?

Treinen met vluchtelingen worden aan de Duitse grens gestopt. Dat dwingt buurlanden om ze op te vangen. In Oostenrijk zitten er zo’n 70.000. Overal staan files door stiptheidsacties van Duitse douaniers. Zakenlui, grensarbeiders en toeristen raken klem of moeten omwegen zoeken – net als smokkelaars met Syrische passagiers overigens. Velen beseffen opeens wat de voordelen van Schengen zijn.

Hongarije sloot begin september als eerste Schengengrenzen. Veel landen – ook Duitsland – hadden kritiek, waarna Hongarije de grens opende. Nu Duitsland de facto Schengen buiten werking stelt, heeft het meer effect. Anderen volgden: Tsjechië, Oostenrijk, Slowakije, Nederland.

Merkel nam het besluit vlak voor een vergadering van EU-ministers van Binnenlandse Zaken in Brussel, na de Europese Commissie te hebben ingelicht. De Duitse inzet is een functionerend Europees vluchtelingen- en migratiebeleid. Landen met Schengen-buitengrenzen moeten hulp krijgen bij registratie en opvang, populaire asiellanden bij het opnemen van vluchtelingen. Zo neemt iedereen verantwoordelijkheid.

Natuurlijk gaf Merkel met de maatregel gehoor aan kritiek op de influx, vooral geuit in deelstaat Beieren. Maar om onwillige landen achter één Europese oplossing te krijgen, kwam het haar zeker uit om de chaos te vergroten. Woensdag komen de EU-regeringsleiders bijeen; zo houdt ze druk op de ketel.

Dezelfde strategie volgde ze na het faillissement van Lehman Brothers in september 2008. Europese banken wankelden. Burgers haalden spaargeld weg en zochten veiliger alternatieven. Banken in andere landen begonnen te stunten met beloftes en tarieven om geld bij concurrenten weg te lokken.

Regeringen wierpen zich ook in de strijd. Ierland garandeerde als eerste spaargeld op zes Ierse banken, waarna spaargeld uit heel Europa die kant op ging. Andere landen reageerden furieus. In die sfeer, die lijkt op het politieke paniekvoetbal van nu, werden ministersvergaderingen en een top van regeringsleiders in het Elysée (Frankrijk was EU-voorzitter) bijeengeroepen.

En plotseling, ook in een weekend, kondigde Merkel unilateraal onbeperkte garantie op Duitse spaartegoeden af. Ook toen had de Duitse actie meer effect dan die van een klein land: het ontregelde de Europese geldstroom volledig. Anderen volgden meteen met nationale regelingen. Het vrij verkeer van kapitaal, een van de pilaren van de Europese interne markt en de Europese integratie, stond op het spel. Sommige diplomaten zeiden geschokt dat Merkel „Europa om zeep hielp”. Maar dit besef dwong regeringsleiders wel om het geruzie te staken en gezamenlijk een bail-out-systeem te bedenken.

Toen en nu gaat het om officieel soevereine zaken die door de globalisering zijn uitgehold: belastinggeld voor banken, en migratie. Hoewel muren en grenscontroles geen vluchteling tegenhouden, willen angstige kiezers die zaken nationaal houden. Met een catastrofe in het vooruitzicht, redeneert Merkel, accepteren ze eerder Europese oplossingen. Eén Europees migratie- en asielbeleid is absoluut het enige antwoord op deze crisis. Maar hoe lang overleeft Europa, als zij mensen op deze manier door de strot wordt geduwd?

    • Caroline de Gruyter