Opeens was zijn lot bezegeld

Reconstructie De val van Huges Timo Huges struikelde als topman van NS over onregelmatigheden bij een aanbesteding in Limburg. Waar ging het mis? En hoe kon hij zo snel zo hard vallen?

Links: Dag van de Staatsdeelnemingen op het ministerie van Financiën, juni 2014. Midden: Patrick Buck, interim-topman van ProRail, Mansveld en Huges tekenen de concessie voor het hoofdrailnet 20115-2015. Rechts: Huges op het hoofdkantoor van NS in Utrecht, januari 2015. foto’s Novum, ANP / beeldbewerking NRC

Jeroen Dijsselbloem staat voor het raam in zijn werkkamer op de tweede verdieping van het ministerie van Financiën. De zon schijnt. Voor de hoofdingang van zijn ministerie drommen journalisten samen. Het is vrijdagmiddag 5 juni, kwart over één. Op de agenda staat een spoedoverleg over NS-baas Timo Huges. Die blijkt te zijn betrokken bij onregelmatigheden bij een grote aanbesteding van NS in Limburg. Dat Huges weg moet, staat vast. Het gaat alleen nog over de voorwaarden.

Aan de langwerpige tafel achter Dijsselbloem zitten twee topambtenaren. Tegenover hen zitten Carel van den Driest, president-commissaris bij NS, en diens collega Paul Rosenmöller. Dijsselbloem heeft een uur eerder zijn kandidatuur bekendgemaakt voor een tweede termijn als voorzitter van de Eurogroep. Hij is ongeduldig en wil het overleg kort houden. Als het onderhoud uitloopt, zegt hij, kijkend naar de wachtende journalisten: „Dit gesprek moet niet te lang meer duren, anders gaan ze daarbuiten speculeren.”

Wat de NS-afgevaardigden niet weten is dat Dijsselbloem de journalisten eerder die ochtend zelf heeft opgetrommeld. De zo opgevoerde druk op de commissarissen werkt. Het overleg is kort daarna afgerond.

Tegenover de journalisten laat Dijsselbloem vervolgens geen spaander van Huges heel. Hij heeft, als enig aandeelhouder van NS, het vertrouwen in Huges verloren. Net als de raad van commissarissen. Dijsselbloem: „Het gedrag van Huges is buitengewoon ernstig.” RTL-verslaggever Frits Wester benoemt de harde taal van de minister in zijn live-verslag. „Dit is met pek en veren de deur uit.”

Truze Lodder, commissaris NS sinds juni 2004. 

Het duurt vervolgens nog twee maanden voordat de relatie tussen NS en Huges daadwerkelijk wordt beëindigd. Alle hoofdrolspelers raken beschadigd. Huges zit thuis, Van den Driest sneeft als president-commissaris en Dijsselbloem moet, „tot zijn spijt”, terugkomen op zijn toezegging aan de Tweede Kamer dat Huges „geen cent” mee zou krijgen.

Waar ging het mis? Hoe kon Huges, alom gewaardeerd als succesvol en toegankelijk boegbeeld van NS, zo snel zo hard vallen? Wat deden de commissarissen van NS? En welke rol speelden minister Dijsselbloem en zijn rechterhand, directeur Financieringen Wouter Raab bij het vertrek van Huges?

De entree

Carel van den Driest is begin 2013 amper geïnstalleerd als president-commissaris van NS als hij op zoek moet naar een nieuwe topman voor het bedrijf. President-directeur Bert Meerstadt houdt het na twaalf jaar en aanhoudende problemen met hogesnelheidslijn Fyra voor gezien.

Van den Driest heeft direct een naam in zijn hoofd: Timo Huges, topman bij bloemenveiling FloraHolland. De twee kennen elkaar. Ze zijn lid van d’Olle Grieze, een select, informeel genootschap van oud-leden van het Groningse studentencorps Vindicat. Voormalig minister van Justitie Winnie Sorgdrager en oud-NS-bestuurder Pamela Boumeester maken er ook deel van uit.

In 2007 is Huges via d’Olle Grieze in contact gekomen met Van den Driest. Hij is druk met een fusie van twee bloemenveilingen waaruit FloraHolland zal ontstaan. In die fase fungeert Van den Driest met een aantal gesprekken als coach.

Paul Rosenmoller, commissaris van NS sinds juni 2007. 

Op Financiën, dat zich onder het bewind van Dijsselbloem opstelt als ‘actief aandeelhouder’ van NS, is er enige zorg over het gebrek aan ervaring met de publieke sector van het duo Van den Driest-Huges. De gepensioneerde Van den Driest is zijn hele carrière werkzaam geweest bij grote logistieke havenondernemingen als Vopak. Huges heeft zijn brevet voor het leiden van een grote organisatie behaald bij transportbedrijf Frans Maas en FloraHolland.

Bij gesprekken van het duo met het ministerie van Financiën komt hun gebrek aan werkervaring in een politieke omgeving uitgebreid ter sprake. Gelukkig is met de aanwezigheid van oud-GroenLinks-leider Paul Rosenmöller in de raad van commissarissen veel politieke ervaring voorhanden, is de gezamenlijke conclusie.

De belangrijkste eis van Financiën aan een nieuwe topman is dat hij zich in de samenwerking met hun ministerie en dat van Infrastructuur & Milieu constructiever opstelt dan de hoekige Meerstadt. NS wil vooral een daadkrachtige, energieke en sociaal vaardige bestuurder. Iemand die op de zeepkist kan gaan staan ten overstaan van honderden boze machinisten. Huges is zo’n man.

Toch zijn niet alle zes toezichthouders overtuigd van zijn geschiktheid. Van den Driest en onder anderen Truze Lodder zijn zeer enthousiast. Anderen, onder wie Rosenmöller, hebben bedenkingen. Praten kan Huges als geen ander, maar laat hij het achterste van zijn tong zien, vragen ze zich af.

Er zijn vijf gesprekken met Huges nodig voor de zes commissarissen unaniem instemmen met zijn benoeming. Ook Financiën is akkoord. Op 1 oktober 2013 treedt Huges aan. „Ik ga met veel energie en gedrevenheid deel uitmaken van dit prachtige Nederlandse bedrijf.”

Carel van den Driest, President-commissaris van NS van maart 2013 tot juni 2015. 

Huges verplaatst zijn bureau op het hoofdkantoor in Utrecht van de zeventiende verdieping naar de eerste, waar hij zich tussen zijn mensen vestigt. De academische titels verdwijnen van de naambordjes op de deur. Huges is een manager 2.0. Hij mailt en sms’t bijkans sneller dan hij praat. En bij voorkeur met een kwinkslag. Of hij de trein wel eens van dichtbij had gezien voor hij bij NS ging werken, vraagt een journalist hem. Huges: „Ja, als ik met m’n auto stond te wachten voor een gesloten spoorwegovergang.”

Wanneer begin 2014 de directeur Reizigers onverwacht vertrekt, neemt Huges haar taken waar. Met succes. De toezichthouders zien het tevreden aan. Ook bij de twee betrokken ministeries maakt Huges indruk. De verhoudingen zijn beter dan die in jaren zijn geweest. Dijsselbloem en Raab zijn heel tevreden met de tandem Van den Driest-Huges.

Op voorspraak van de president-commissaris laten de toezichthouders zich in die periode evalueren. De Blaricumse bestuursadviseur Paul Nobelen houdt diepte-interviews met alle commissarissen. De uitkomst: NS beschikt over een voortreffelijke raad van commissarissen. Met NS gaat het de goede kant op, is de gedeelde opvatting bij alle betrokkenen.

De val

Tot eind april 2015 de sfeer opeens omslaat. NS ziet zich gedwongen het ministerie te informeren over „onregelmatigheden” bij een in februari gewonnen aanbesteding van het openbaar vervoer in Limburg (zie kader). Een dochteronderneming van NS heeft via een schijnconstructie een voormalig medewerker van concurrent Veolia ingehuurd.

Huges treft geen blaam, meldt NS. Volgens onderzoekers van advocatenkantoor De Brauw wist hij niet van de schijnconstructie. Wanneer de daarvoor wel bestrafte directeur van de dochteronderneming dezelfde dag op RTL Z verklaart dat „de hoogste leiding van NS volledig op de hoogte was” van de omstreden inhuur, staat bij Financiën iedereen op scherp.

Wouter Raab, contactpersoon namens Dijsselbloem voor staatsdeelnemingen.

Helemaal als begin juni blijkt dat er nog meer aan de hand is. Bij dezelfde aanbesteding heeft Huges een verzoek om informatie van concurrent Veolia intern verkeerd doorgestuurd, constateert de Autoriteit Consument en Markt (ACM). Bovendien heeft hij aan de mail toegevoegd dat beantwoording geen urgentie heeft. Een overtreding van de Spoorwegwet, die Financiën hem zwaar aanrekent; NS is verplicht om concurrenten adequaat te informeren over stationsvoorzieningen.

Huges, president-commissaris Van den Driest en commissaris Truze Lodder moeten op 2 juni uitleg geven bij Financiën over het ACM-rapport. De drie NS’ers nemen plaats tegenover Wouter Raab, de hoogst verantwoordelijke ambtenaar. Huges zit in het midden, tussen Van den Driest en Lodder in.

Raab is kalm maar boos. In harde bewoordingen maakt hij Huges duidelijk dat van opzettelijk machtsmisbruik misschien geen sprake mag zijn, als hoogste baas had Huges alerter moeten zijn. Geïrriteerd vraagt hij Huges waarom hij dit alles als aandeelhouder moet lezen in een rapport dat al lang in bezit was van NS en dat hij nota bene bij NS heeft moeten opvragen.

In een poging Raab de wind uit de zeilen te nemen, noemt Lodder het handelen van Huges „fout” in plaats van „onhandig”. Maar als gewaardeerd topman moet hij daarvan kunnen leren, zegt ze. Lodder, de langst zittende commissaris, wijst op de behaalde successen van Huges. De commissarissen en Huges willen zelfs in beroep gaan tegen de ACM. Raab ontraadt het hen nadrukkelijk, gezien de positie waarin NS zich inmiddels bevindt.

Huges lijkt de ernst van de situatie niet in te zien. Zijn verweer dat concurrent Veolia hem met het informatieverzoek bewust in de val heeft laten lopen, maakt geen indruk – integendeel. De conclusie op Financiën: Huges’ positie is serieus in het geding. Hoewel de situatie allerminst rooskleurig is, lopen de twee commissarissen enigszins opgelucht de deur uit. Ze hebben in ieder geval duidelijk kunnen maken dat van kwade opzet bij Huges geen sprake was.

Minister Jeroen Dijsselbloem, enig aandeelhouder van NS namens de staat sinds 2012. 

De volgende middag vergadert de raad van commissarissen in Amsterdam Old Course, een met riet bedekt clubhuis gelegen aan één van de oudste golfbanen van Nederland op voormalig grondgebied van NS. Op de bomvolle agenda staat ook Huges’ functioneren. De sfeer is bedrukt. Aan het einde van de middag vragen de commissarissen aan de ook aanwezige Huges of hij het zelf nog ziet zitten.

In de marge van de vergadering oppert een commissaris dat hij beter de eer aan zichzelf kan houden. De doorgaans zelfverzekerde Huges antwoordt opeens weifelend. Hij vertelt over de tegenwerking waar hij binnen de organisatie mee te maken heeft, de kracht die dat kost en de wissel die zijn baan trekt op zijn privéleven. Hij oogt kwetsbaar. Niet eerder zagen de commissarissen Huges zo. Het baart ze zorgen. Truze Lodder spreekt die als enige hardop uit.

Na een onderbreking, waarbij het avondeten is binnengebracht, komt Huges terug op zijn functioneren. Hij is weer de strijdbare man zoals de commissarissen hem kennen. Die spreken hun vertrouwen uit in Huges, al gaat dat niet bij iedereen van harte.

Anders dan gepland spreken de commissarissen elkaar 24 uur later opnieuw. Van den Driest heeft met spoed een telefonische conferentie belegd. Er is nieuws over het onderzoek naar de schijnconstructie. Huges heeft daarover volgens De Brauw een onjuiste verklaring afgelegd. Hij heeft vaker contact gehad met de geschorste directeur van de dochteronderneming dan hij eerder heeft verklaard.

Van den Driest ziet er geen onoverkomelijk probleem in, vertelt hij zijn collega’s. Huges is slordig geweest. Zeker. Maar kwaadwillend? Nee. Hoewel sommige toezichthouders dat met hem eens zijn, is voor een groter aantal de maat vol. Hoeveel vertrouwen kunnen ze nog hebben dat Huges de volledige waarheid vertelt?

Timo Huges, President-directeur NS van oktober 2013 tot juni 2015. 

Nu de druk op Huges maximaal is, neemt het aantal twijfelaars onder leiding van Rosenmöller snel toe. Het is donderdagavond 4 juni. De positie van de president-directeur is serieus in gevaar. Behalve Van den Driest steunt niemand Huges nog voluit. Zelfs Lodder niet meer.

Commissaris Paul Rosenmöller twijfelt het meest over de houdbaarheid van Huges

Toch ziet niemand de noodzaak bij elkaar te komen om alles te overzien. Daarvoor heeft elke commissaris zo zijn reden. Zo heeft Gerard van de Aast als topman van installatiebedrijf Imtech andere problemen aan zijn hoofd. Rosenmöller is in de race om voorzitter te worden van de raad van toezicht bij de Autoriteit Financiële Markten. Iets waarvoor de goedkeuring van Financiën nodig is. Zijn NS-collega’s weten op die vierde juni niet dat die benoeming in de lucht hangt. En zo beslissen de commissarissen laat op de avond, zonder dat ze elkaar in de ogen hebben gekeken, dat Huges voor ontslag zal worden voorgedragen bij Financiën. Tenzij Huges vrijdagochtend een goed verweer heeft.

Van den Driest belt Wouter Raab om hem te informeren over de aanvullende informatie van De Brauw. Op Financiën gaan alle alarmbellen af.

Een aangeslagen Van den Driest belt de volgende ochtend om half negen Huges met het slechte nieuws. Die is stomverbaasd en vraagt naar de reden. Van den Driest vertelt hem over de nieuwe informatie van De Brauw. Die kent Huges niet. Pas als hij zich daar een paar uur later over heeft laat informeren door De Brauw overweegt Huges te vertrekken, gezien alle commotie rond zijn persoon. Maar dan wil hij wel de eer aan zichzelf houden, vertelt hij Van den Driest. Zijn arbeidsrechtelijke positie mag niet worden aangetast, benadrukt Huges. Dus mét uitbetaling van onder meer het salaris van drie maanden opzegtermijn.

Daarmee gaat Van den Driest akkoord. Hij informeert, opnieuw via een conference call, de andere commissarissen: het is einde oefening. Vervolgens informeert Van den Driest Financiën. Raab laat weten dat op het ministerie dezelfde conclusie is getrokken. Het lot van Huges is bezegeld.

Het is het moment in de val van Huges waarop het definitief niet meer om de inhoud gaat maar om de beeldvorming. Het duo Van den Driest-Huges is in een Haagse werkelijkheid beland waarmee ze niet bekend zijn. In tegenstelling tot Financiën, dat een thuiswedstrijd speelt. De ambtenaren weten exact hoe ze de minister uit de wind moeten houden op een dag dat diens Europese kandidatuur als prioriteit geldt.

Het ministerie trekt de regie volledig naar zich toe. De NS-top moet om half één „op het matje komen” bij Dijsselbloem, meldt Radio 1. Nieuws dat de minister die ochtend voorafgaand aan de wekelijkse ministerraad heeft gedeeld met journalisten. Het beoogde doel: via de pers de buitenwacht laten zien dat maar één iemand de baas is: Jeroen Dijsselbloem.

Van den Driest neemt in plaats van Huges Rosenmöller mee naar Den Haag. Bij aankomst op het Korte Voorhout staat de gealarmeerde pers al voor de deur. In de werkkamer van Dijsselbloem vertelt Van den Driest dat Huges de eer aan zichzelf wil houden. Tot stomme verbazing van Rosenmöller. Binnen de raad van commissarissen is immers afgesproken dat Huges moet worden ontslagen. Maar Rosenmöller grijpt niet in. Een cruciaal misverstand is geboren.

Dijsselbloem laat de twee NS’ers weten dat van een gouden handdruk voor Huges geen sprake kan zijn. Daarop zegt Van den Driest dat Huges’ voorwaarde is dat tot een fatsoenlijke regeling moet worden gekomen vóór hij vertrekt.

Illustratief voor de weken die zullen volgen, is dat de herinnering aan deze woorden van Van den Driest twee lezingen kent. Voor de NS-commissarissen was Huges’ voorwaarde daarmee helder. Bij Financiën hebben ze geen enkele herinnering aan een gestelde voorwaarde.

Zo kan het gebeuren dat wanneer de aanwezigen opstaan, voor Van den Driest vaststaat dat hij met Huges een fatsoenlijke regeling kan gaan treffen. In de beleving van Dijsselbloem en zijn ambtenaren is juist duidelijk dat er niets in het vat zit voor Huges. Niemand komt op het idee de afspraken op papier te zetten.

In het uur dat volgt, sleutelen Van den Driest, Rosenmöller en Raab in een belendende kamer op Financiën aan een persbericht. Af en toe steekt Dijsselbloem zijn hoofd om de deur: „Lukt het, heren?” In een persbericht meldt NS officieel dat Huges zijn ontslag heeft aangeboden. En: „Aan de heer Huges wordt geen vertrekvergoeding meegegeven.”

De woorden zijn door Van den Driest op de gram gewogen. Geen vertrekvergoeding is in zijn ogen geen gouden handdruk, maar slechts uitbetaling van de openstaande verplichtingen: het salaris van de maand juni en van de opzegtermijn van drie maanden.

De verbazing bij Van den Driest is dan ook groot als Dijsselbloem vervolgens ten overstaan van de pers zegt dat Huges „geen cent” krijgt. Van den Driest en Rosenmöller weten dat ze er nog een probleem bij hebben. De bevestiging daarvan volgt al snel. Huges mailt Van den Driest die middag twee keer: hij heeft géén ontslag genomen. Aan zijn voorwaarde is immers niet voldaan. Nog onwetend van dit nieuwe probleem moeten de overige toezichthouders die avond de volgende dreun incasseren.

In een brief aan de Tweede Kamer schrijft Dijsselbloem: „De misstanden en het verkeerde gedrag zijn vrij breed door de organisatie verspreid, zowel door de verschillende organisatie-onderdelen als door de hiërarchische lagen heen.” Dijsselbloems conclusie: „NS moet door een diep cultuurveranderproces gaan.”

De nasleep

De ontstane mist over de status van Huges blijft opmerkelijk genoeg hangen. Op het ministerie verwachten ze dat Van den Driest het vertrek van Huges snel afhandelt. De president-commissaris denkt na alle turbulentie in rust tot een goede afwikkeling te kunnen komen met de door hem nog altijd hoog aangeslagen Huges. Binnen NS vraagt niemand of Financiën op de hoogte is van zijn vertrouwelijke gesprekken met Huges. Naar een formele ontslagbrief van Huges vraagt niemand.

De solistische poging van Van den Driest om tot een regeling te komen met Huges strandt op 17 juni. Op die dag verneemt Raab dat Huges nog altijd in dienst is. Binnen een paar uur meldt De Telegraaf het nieuws op de website. Daarop meldt Raab aan Van den Driest dat van een regeling geen sprake kan zijn. Bij NS verdenken ze Financiën opnieuw van lekken naar de pers. Op het ministerie groeit de ergernis over de onkunde bij NS. Hoe is het mo-ge-lijk dat niemand Huges’ om zijn ontslagbrief heeft gevraagd?

In die omissie voorziet het ministerie daarom zelf. Op zaterdag 19 juni belt een koerier bij Huges thuis aan. Die weet niet wat hij leest. „Uw handelen en nalaten heeft geleid tot grote reputationele en financiële schade voor NS.” De consequentie: alsnog ontslag op staande voet. Daar blijft het niet bij. Raab is zo geïrriteerd dat hij, zonder instemming van Dijsselbloem, belt met de president-commissaris van het Havenbedrijf Rotterdam waar Huges commissaris is. Raab beveelt Huges te ontslaan. Zonder succes.

Van den Driest is woedend als hij er over hoort. Hij brengt de „karaktermoord” ter sprake tijdens een moeizaam gesprek met Raab. Daags erna, op 23 juni, houdt Van den Driest het voor gezien. In een op geschept papier getypte brief aan Dijsselbloem stelt hij zijn functie ter beschikking. Maar niet zonder hem te melden dat hij „de harde publieke afstraffing” van Huges zeer betreurt. Een subtiele tik op Dijsselbloems vingers. „Het is bijzonder spijtig dat het zo is gelopen. We waren met NS op de goede weg”, schrijft Van den Driest. Een reactie van Dijsselbloem krijgt hij niet.

Het ‘actieve aandeelhouderschap’ door Financiën krijgt een nieuwe dimensie bij de opvolging van Huges. Vanaf het opstellen van de profielschets door de commissarissen zit het ministerie er bovenop. Het belangrijkste criterium: de president-directeur moet beschikken over een publieke (lees: politieke) antenne. Op 1 juli maakt NS Huges’ tijdelijke opvolger bekend: oud-minister Roger van Boxtel.

Huges’ ontslag wordt kort daarna pas definitief, na een ingelaste aandeelhoudersvergadering. Op 6 augustus meldt NS een schikking overeen te zijn gekomen met de gewezen topman. Huges’ eis is ingewilligd, om een dreigende rechtszaak te voorkomen. Hij krijgt 175.000 euro, met instemming van Dijsselbloem. Die schrijft de Kamer: „Tot mijn spijt heb ik moeten concluderen dat het, gegeven het verloop van de ontslagprocedure, niet houdbaar is dat de heer Huges geen enkele vergoeding ontvangt.”

Symptomatisch voor de inmiddels totaal verziekte verhoudingen is de ingreep die Financiën doet in het concept-persbericht over de getroffen regeling. De zin waarin staat dat NS voortgaat op de door Huges ingezette koers, wordt in Den Haag geschrapt. Te veel eer, vindt Dijsselbloem.

    • Hugo Logtenberg
    • Mark Duursma