Een soort wollige mensjes

Het nieuwe VPRO-programma Poesjes – een mix van Big Brother en Animal Crackers – is een kleine hype onder volwassenen. Mimi liep zo vaak van de set dat ze van haar maar een werkende moeder hebben gemaakt. Piet kreeg ongepland een hoofdrol.

De set van VPRO-programma Poesjes.

Mamapoes Mimi moet naar haar werk, op de kinderkamer likt zij nog even snel haar kittens schoon. „Niet mijn haar, ik heb het net gedaan”, bitst haar ijdele zoontje Patrick. Vadsige oom Boudewijn zou op de kittens passen, maar die komt niet van de sofa af, waar hij met een bloody mary bijkomt van een zware avond. Het oppassen laat hij over aan zijn trage huisknecht, de schildpad Ed.

Poesjes , een nieuwe kinderserie van de VPRO, is na twee afleveringen een bescheiden hype onder volwassenen. Op de Facebookpagina posten fans hun eigen filmpjes. Een kijker heeft al een fanpage opgericht voor oom Boudewijn. Onder de 124.000 tv-kijkers zitten 52.000 kinderen en 71.000 volwassenen, volgens de VPRO veel jonge vrouwen van 20 tot 34 jaar. Ook opvallend was het aantal terugkijkers via de website: 40.000 views.

De serie heeft twee voorlopers: Poesjes (op een boerderij, 2004) en Hondjes (2005). Verder doet de serie denken aan André van Duins Animal Crackers en aan Big Brother: plotloze reality in een huis.

Katten laten zich niet regisseren

Producent Machteld van Gelder: „Waar wordt een mens gelukkig van? Van een zonsondergang, een knappend haardvuur en een kitten die met een bolletje wol speelt. Zonsondergangen en haarden zijn te saai voor tv, dus werden het kittens.” Voor de serie heeft de producent een drie meter hoog, gedetailleerd kattenhuis laten nabouwen in haar eigen huiskamer. Denk aan het Muizenhuis van Karina Schaapman (die er prentenboeken van maakt). Op Marktplaats heeft de crew een gratis zwangere poes gevonden, die op de set bevallen is van vier kittens. Ed de schildpadknecht en Crazy Pepe, de moppen tappende dwerghamster komen ook van Marktplaats.

„Katten laten zich niet regisseren”, zegt regisseur Nova van Dijk. „Je kunt wat proberen met eten, kattenkruid en speeltjes, maar ze gaan hun eigen gang”. Het scenario werd dan ook aangepast. Zo liep de moederpoes steeds het kattenhuis uit. Die had er geen zin in. Dus maakte Van Dijk van haar een werkende poes. Piet, de eigen poes van de producent, wilde juist graag in het kattenhuis, om de hele dag op een sofa te luieren, lekker warm onder de studiolampen. Dus speelt zij nu oom Boudewijn.

Katten die op Hitler lijken

Poesjes sluit aan bij de enorme populariteit van poezenfilmpjes op internet: amateurfilmpjes met poezen die iets grappigs doen, of die een grappig uiterlijk hebben. Grumpy Cat, Lil Bub, katten die op Hitler lijken. In 2014 werden op YouTube meer dan twee miljoen kattenfilmpjes gepost, die samen bijna 26 miljard keer werden bekeken, meer dan welk ander genre dan ook. Aan het genre zijn twee jaarlijkse festivals gewijd: het Internet Cat Video Festival, dit jaar in St. Paul (Minnesota), en het Los Angeles Feline Film Festival.

Waarom al die kattenfilmpjes? Lang voor internet waren katten al populair, sinds de vroege Renaissance worden ze bezongen door hun schrijvende baasjes, van Petrarca tot Kousbroek. Veel huishoudens hebben een kat: in Nederland leven 2,6 miljoenen katten, tegen 1,5 miljoen honden.

Maar waarom geen hondenfilmpjes? Honden kunnen toch veel meer, ze zijn slimmer, tonen meer emoties, maken meer contact? Waarom toch die voorkeur voor katten? Dat heeft te maken met het karakterverschil. Als je je hond wil observeren, merk je dat het dier vrij snel op je gaat reageren. Hij kijkt je verwachtingsvol aan, komt naar je toe. Hij wil iets met je dóén. Katten trekken zich weinig van je aan en laten zich dus beter bekijken.

Een andere aanwijzing kan het verschil zijn tussen katten- en hondenmensen. Volgens diverse onderzoeken zijn hondenbezitters vaker een man en vaker actieve, sociale mensen die buiten wonen. Kattenliefhebbers zijn vaker individualistische, hogeropgeleide stadsmensen die een zittend bestaan leiden, en die geen zin en tijd hebben om iets of iemand te verzorgen – buiten een bakje brokken neerzetten en zo nu en dan de kattenbak verschonen. Kortom: de creatieve klasse, die toegang heeft tot de media. Die klasse zit op de designbank en observeert z’n kat.

Energie van kattenfilmpjes

Dat verklaart nog niet die enorme hoeveelheid clicks. Uit weer ander onderzoek (je moet ze wel met een korreltje zout nemen) voelen we ons gelukkiger en hebben we meer energie als we een schattig en grappig kattenfilmpje hebben gezien. Ook voelen we ons na het kijken minder schuldig dat we zojuist de baas zijn tijd hebben zitten verlummelen.

De populariteit heeft ook te maken met het misverstand tussen mens en kat. We zien ze toch een beetje als wollige mensjes. Katten doen stomme dingen met een volmaakte deadpan: slapstick! Op die onbewogen, lege gezichten projecteren wij allerlei diepere, menselijke emoties. En we herkennen ons in hun eigengereide (lees: asociale) gedrag.

De aaibaarheidsfactor geeft de doorslag, stelt dierencoach Sabine van der Helm, die katten en andere dieren cast voor reclame, tv en theater: „Katten zijn schattig én je kunt iets aan ze beleven. Het zijn roofdieren, ze zijn lenig, springen op een kast.” En spelende kittens, stel Van der Helm, „daar vallen zelfs de meest verstokte kattenhaters voor.”