Britten geven terroristen van toen een Vrijheidspark

Voor Londen waren de Mau Mau-strijders in Kenia terroristen. Zestig jaar later worden ze geëerd met een monument, betaald door Londen.

Bejaarde Mau Mau tijdens de inauguratie Foto REUTERS

De geschiedenis stond afgelopen weekeinde even op zijn kop in Kenia. De Britse ambassadeur onthulde in het Vrijheidspark van Nairobi een monument ter nagedachtenis van de Mau Mau, de anti-Britse beweging uit de jaren vijftig. London betaalde voor het beeldhouwwerk.

Een ruige rastastrijder in brons wendt zijn gezicht af van een vrouw die hem voedsel doneert. Zo ging het in die tijden. Want om te voorkomen dat ze in gevangenschap geheimen zouden prijsgeven aan de Britse kolonisten, hadden de Mau Mau-strijders afgesproken hun gezicht niet te tonen tijdens contact met sympathisanten.

Het monument maakt onderdeel uit van een buiten de rechtbank bereikt akkoord tussen de Britse regering en veteranen van de Mau Mau. De Britten compenseerden met 20 miljoen pond vijfduizend Mau Mau-veteranen en boden officieel hun excuses aan.

Hand in hand met de stokoude ex-Mau Mau-strijder Giti wa Kahengeri zei de Britse diplomaat Christian Turner: „Dit gedenkteken is een symbool van verzoening. Nu kunnen we verder samen over zaken praten uit een moeilijke periode van onze gemeenschappelijke geschiedenis.”

Operatie Aambeeld

Tussen 1952 en 1960 woedde in Kenia de bruutste oorlog uit de tijd van de dekolonisatie in Brits Afrika. Krijgers van het Kikuyuvolk wilden hun akkers terug en begonnen met bliksemaanvallen op blanke boeren het koloniale bestuur te tarten. In oktober 1952 riepen de Britten de noodtoestand uit en begonnen de militaire operatie Aambeeld. In 1956 arresteerden ze de Mau Mau-leider Dedan Kimatihi en hingen hem een jaar later op. ‘Bloeddorstige terroristen’, heetten de rebellen toen in het overheidsjargon. Zestig jaar later zegt Paul Muite, advocaat van de veteranen: „Ze vochten voor gerechtigheid, vrijheid en hun land.”

Historici openbaarden de afgelopen jaren bewijsmateriaal over executies, martelingen, castratie, verkrachting en dwangarbeid door de Britten. Over het aantal slachtoffers blijft controverse bestaan. Officieel werden er 11.503 Mau Mau rebellen gedood en 1.090 opgehangen. Nog eens duizenden strijders stierven in de propvolle Britse gevangenkampen. De Mau Mau doodden 1.800 tegenstanders, van wie 32 blanke burgers en 63 militairen. De bevrijding van Kenia in 1963 bracht geen glorie voor de Mau Mau. De opstand was onderdrukt en de Afrikaanse politici gingen er met de winst van de onafhankelijkheid vandoor.

Jomo Kenyatta, de eerste zwarte president van Kenia, gaf de rebellen geen land. De van de blanke gekochte of geconfisqueerde akkers gaf hij als presentje aan zijn eigen aanhangers, die veelal met de Britten tegen de Mau Mau hadden gevochten. Kenyatta wilde zich verzoenen met de blanken en zei: „Heer vergeef ze, ze wisten niet wat ze deden.”

Schuldbekentenissen

De bittere nasmaak is nooit verdwenen. Giti wa Kahengeri, hoofd van de organisatie van Mau Mau oorlogsveteranen, droeg zaterdag een flanel met opschrift ‘Held van de Mau Mau’. „Velen van ons, of onze afstammelingen, stellen het nog steeds zonder een akker”, zei hij, met zijn ene hand steunend op zijn wandelstok, de andere samengeknepen in die van de Britse ambassadeur.

Tot 2003 kreeg zijn organisatie geen erkenning. De in 2002 aan de macht gekomen president Mwai Kibaki richtte nu een standbeeld op voor Dedan Kimathi. De schuldbekentenissen van vorig weekend stopten niet bij de Britse ambassadeur.

Een ander stukje geschiedenis werd eveneens recht gezet. Procureur-generaal Githu Muigai deed zijn boete in het duitblad. „We moeten ook ons eigen verleden erkennen van mensenrechtenschendingen gedurende de afgelopen vijftig jaar”. Hij beloofde compensatie voor de politieke gevangenen die zaten opgesloten in de martelkelders van president Daniel arap Moi (1978-2002).

    • Koert Lindijer