Betrouwbaar en ideaal bij familieruzies

Het afhandelen van nalatenschappen wordt steeds ingewikkelder. Professionals nemen het over van de familie.

Illustratie XF&M illustratie xf&m

Vechtende erfgenamen, merkwaardige verzamelingen, wapens, drugs, Oscar Balkenende heeft al veel gekke dingen gezien in zijn praktijk als afwikkelaar van nalatenschappen. „Ooit trof ik een cello aan in een boedel. De erfgenamen wilden dat ik die zou verkopen bij een veilinghuis. Als richtprijs hadden ze 500 euro in gedachten.”

Balkenende, ooit werkzaam op de kunstafdeling van een veilinghuis en nu directeur van Obelisk Boedelbeheer, had de indruk dat het instrument veel meer waard was en nam contact op met Christie’s in New York. „Daar is de cello voor 4 ton verkocht.”

Het is een prangende vraag voor iedereen met een béétje nalatenschap: hoe vind je een goede en betrouwbare executeur? Iemand die niet een boedelbak huurt en uit gemakzucht alles linea recta naar de kringloopwinkel brengt. Iemand die niet het tafelzilver in eigen zak steekt of de mooiste sieraden alvast meeneemt. Iedereen kent wel het voorbeeld van de neef die optreedt als executeur en toevállig zowel het ivoren schaakbord als de kostbare antieke Statenbijbel en het enige waardevolle schilderij uit de inboedel van oma ‘bedeeld krijgt’.

Wie je benoemt tot executeur is sterk afhankelijk van de aard van je nalatenschap en je situatie, volgens Jan van het Hof, executeur namens Schretlen Estate Management Services, een onderdeel van Rabobank. Hij werkt veel voor vermogende klanten met complexe nalatenschappen: bedrijven, aandelenportefeuilles, vastgoed et cetera. „Als je nicht geen verstand heeft van aandelen terwijl het overgrote deel van jouw vermogen bestaat uit effecten, dan kun je beter iemand anders vragen. Veel mensen weten niet dat zij als executeur verantwoordelijk zijn voor een forse waardedaling van de effectenportefeuille als ze er onverstandig mee omspringen.”

Ook als je een onderneming nalaat, dan is het beter om een expert tot executeur te benoemen dan je goede vriend die totaal geen verstand heeft van de zaak, zegt Van het Hof.

Petra Knoppers, erfrechtadvocaat bij CMS Derks Star Busmann, beaamt dat in juridische procedures regelmatig de vraag aan de orde komt of een executeur correct is omgegaan met de afwikkeling van de effectenportefeuille in de erfenis.

Minder snel ruzie

Oscar Balkenende was in 2008 medeoprichter van de Nederlandse Organisatie voor Executeurs (NOVEX). Doel: de zichtbaarheid van bekwame executeurs bevorderen. „Met de toename van het aantal samengestelde gezinnen en de stijgende rijkdom is het afhandelen van nalatenschappen ingewikkelder geworden. Dat kun je eigenlijk niet meer zomaar overlaten aan een willekeurig familielid of bekende die niet de weg weet in het erfrecht, geen verstand heeft van financiën, of sociaal niet vaardig is.”

Bovendien kan het gevoelig liggen bij de andere erfgenamen als een familielid tot executeur wordt benoemd. Balkenende: „Stel, er zijn spanningen binnen de familie doordat één kind zich altijd achtergesteld heeft gevoeld. Gevoeligheden en ander oud zeer komen vaak naar de oppervlakte als een ouder overlijdt. Dan is het beter dat de executeur geen belanghebbende is en dat een objectieve en liefst deskundige buitenstaander de zaken afhandelt. Met een ‘professionele’ executeur zal minder snel ruzie worden gemaakt omdat hij ‘onverdacht’ is.”

Balkenende: „Je moet echt een executeur aanstellen die past bij jouw nalatenschap. Daarom moest er een branchevereniging komen.” Lid zijn onder meer notarissen, advocaten, medewerkers van banken, estate planners en vertegenwoordigers van goede doelen.

Kennis en kunde zijn ontzettend belangrijk bij het afhandelen van complexe nalatenschappen, onderstreept ook Petra Knoppers. „Een familielid weet vaak niet exact wat zijn taken en bevoegdheden als executeur zijn. Mag hij de goederen uit de nalatenschap verkopen zonder overleg en de verdeling zelf regelen? Dat hangt af van de inhoud van het testament. Bovendien is de executeur verantwoordelijk voor het beheer van de gehele nalatenschap en dus ook voor bijvoorbeeld buitenlands vermogen.”

Knoppers staat executeurs regelmatig bij met juridisch advies. „Wat moet een executeur doen als een onterfd kind het niet eens is met de berekening van zijn geldvordering? Of wanneer hij weet dat er een kostbaar schilderij aan de muur hing bij de overledene, en dat schilderij in geen velden of wegen meer te bekennen is zodra hij met de afwikkeling van de erfenis begint?”

Maar ook voor mensen zonder kinderen (in de buurt) en voor het doorsnee gezin is het handig om een executeur aan te stellen. Alleen al om naar derden toe duidelijkheid te verschaffen wie de erfgenamen vertegenwoordigt en hiervoor niet afhankelijk te zijn van de medewerking van alle erfgenamen.

Klassiek is het voorbeeld waarbij de kinderen uit het eerste huwelijk van vader lijnrecht tegenover zijn tweede vrouw staan die net zo oud is als de kinderen. Dan is een objectieve buitenstaander die de nalatenschap afhandelt handig. Knoppers: „Mensen worden zich er steeds meer van bewust dat ze hun zaken goed moeten achterlaten. Ik maak vaak mee dat ruzies om de erfenis het rouwen in de weg staan.”

Minimaal een jaar

Natuurlijk rijst er ook tussen een professionele executeur en erfgenamen weleens onenigheid. Over de verkoopprijs van de ouderlijke woning bijvoorbeeld. Wat moet de executeur doen als het ene kind zo snel mogelijk van het huis af wil en zijn deel uit de erfenis wil ontvangen, terwijl het andere kind meer geduld opbrengt om het huis voor de beste prijs te kunnen verkopen?

De erfgenamen kunnen ook wantrouwend worden tegenover de executeur, omdat de afhandeling van de nalatenschap lang duurt doordat bijzondere bezittingen moeten worden verkocht. Van het Hof: „De afhandeling van een beetje ingewikkelde nalatenschap duurt vaak minimaal een jaar. Vergeet niet dat het inventariseren van een grote boedel en het afhandelen van fiscale zaken veel tijd kosten.”

Een executeur krijgt heel wat rechten, maar ook verantwoordelijkheden op het moment dat hij zijn benoeming aanvaardt. Zo moet hij alle bezittingen in kaart brengen, de inboedel veiligstellen en nagaan wie er allemaal een sleutel hebben van het huis waar de bezittingen van de overledenen zich bevinden. De schoonmaakster? De buurvrouw? De kinderen?

Het is het veiligst om een nieuw slot in de voordeur te zetten, zodat niemand behalve de executeur meer toegang heeft tot het huis, adviseert Balkenende. „Vaak vindt de familie dat heel onsympathiek, maar je verkleint de risico’s. Mensen met een sleutel moeten zich realiseren dat ze verdacht zijn als er iets verdwijnt uit het huis.”

Dat kan ernstige vormen aannemen. Balkenende noemt het voorbeeld van een revolver die in het huis aanwezig blijkt. „In zo’n geval bel ik meteen de politie, want als die revolver verdwijnt en er wordt volgend jaar een misdaad mee gepleegd, kun je daar als executeur verantwoordelijk voor worden gehouden.”