‘Vluchtelingen kunnen een verrijking opleveren’

Bestuursvoorzitter COA

„Als je van uitdagingen houdt, is dit de goede job”, zegt Gerard Bakker over zijn baan.

Foto David van Dam

De koppen op de voorpagina’s van de regionale kranten logen er afgelopen dagen niet om. „Woede om overval COA”, schreef dagblad Tubantia gisteren. „Complete chaos bij AZC in Weert”, kopte het Eindhovens Dagblad. Een wethouder noemde het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers „onbetrouwbaar en onvoorspelbaar”.

De baas van de organisatie die deze verwijten treft, zit tamelijk onbewogen in zijn werkkamer op de vijfde verdieping van de kantoorkolos van het COA in Rijswijk. Gerard Bakker, sinds vorig jaar bestuursvoorzitter, hoort de kritiek die de vluchtelingenopvang krijgt rustig aan. Geagiteerder reageert hij als hem het nieuws bereikt dat zijn Duitse evenknie Manfred Schmidt plotseling is opgestapt. „Nou, dat ben ik echt niet van plan”, zegt Bakker die eerder bij de douane, de fiscale opsporingsdienst Fiod en de Mededingingsautoriteit werkte. „Als je van uitdagingen houdt, is dit precies de goeie job. Dit past bij me.”

Hij noemt de twee belangrijkste uitdagingen. De ene is dat er dagelijks zo’n 500 migranten het land binnenkomen – „goed voor een heel AZC [asielzoekerscentrum] per dag dus”. Waar tot voor kort negen maanden kon worden besteed aan overleg met een gemeente over vestiging van een asielzoekerscentrum, is dit nu nog nauwelijks negen dagen.

De andere uitdaging is dat die opvang – ondanks het moordende tempo – in zo goed mogelijk overleg met burgemeesters en andere bestuurders in ‘de keten’ moet gebeuren. „Bestuurlijk draagvlak is en blijft voor mij heel belangrijk”, zegt Bakker. „Daarbij gaat weleens wat mis, worden fouten en foutjes gemaakt”, erkent hij. Maar als „overheersend beeld” noemt Bakker de „grote welwillendheid” die hij bij burgemeesters, wethouders en burgers aantreft. Als illustratie komt tijdens het gesprek goed nieuws voor Bakker binnen. De gemeente Den Haag zal 700 asielzoekers die al een verblijfsvergunning hebben (statushouders) opnemen. Mogelijk gebeurt dat in leegstaande verzorgingscentra.

„Dat soort berichten zul je de komende dagen steeds meer zien”, zegt Bakker. „Wat ik hoop, is dat gemeenten ook bij elkaar te rade gaan hoe ze de opvang creatief kunnen regelen. Ik ben daar optimistisch over. Op die manier komt er meer plek in de AZC’s voor de nieuwe groep vluchtelingen.”

Uw optimisme roept de vraag op: heeft u eigenlijk een limiet? Zoals de 85.000 asielzoekers uit de jaren negentig?

„Met limieten hou ik me niet bezig. We zijn een uitvoeringsorganisatie die opvang biedt. Wat voor de deur staat, vangen wij op. Natuurlijk is de instroom nu heel hoog, maar die zal ook weer lager worden. Ook is de instroom in de winter wat lager.”

Kan de samenleving deze enorme toestroom wel absorberen?

„Ik heb de huidige stroom asielzoekers eens goed bekeken. Eenderde van de mensen die nu binnenkomen is, grosso modo, academisch opgeleid, eenderde op hbo/mbo-niveau, en eenderde lager. Het integreren van deze mensen kan een enorme empowerment opleveren voor de samenleving. Die mensen zullen hier een langere periode zijn. Ik wil dat dat geen verloren tijd is, maar dat wij hun komst een verrijking van de samenleving laten opleveren.”

U wilt dat ze een baan krijgen en meedoen aan de maatschappij?

„Absoluut. Meewerken aan vrijwilligerswerk, de economie, de scholen. Het is een verrijking van de verschillende culturen. Dit is het kenmerk van Nederland. Met elkaar zorgen dat we een samenleving hebben waar we met z’n allen hartstikke trots op zijn.”

Uit noodopvangcentra in Duitsland komen berichten over bendeoorlogen, verkrachtingen en kindermisbruik. Komt dat hier ook?

„Die berichten heb ik hier niet gehoord. De AZC’s hier en straks ook de noodvoorzieningen worden 24 uur per etmaal bewaakt. En onze mensen zijn getraind in het opmerken van verdacht gedrag en het melden daarvan aan de autoriteiten.”

Geert Wilders noemde tijdens de Algemene Beschouwingen een reeks geweldsincidenten in Nederlandse asielzoekerscentra.

„Ook dat is deel van de werkelijkheid, daar moet je eerlijk in zijn. Maar Wilders telde wel alle incidenten van de afgelopen 2,5 jaar bij elkaar op. En bedenk: wat gebeurt er tijdens een gemiddelde uitgaansavond in een grote stad wel niet?”

Kan het COA deze gigantische toestroom aan? U bent de vierde bestuursvoorzitter in vier jaar tijd.

„Natuurlijk hebben we een paar jaar geleden een moeilijke tijd gehad [rond toenmalig bestuursvoorzitter Nurten Albayrak]. Maar die hebben we achter ons gelaten.”

Uw organisatie krimpt en groeit binnen een paar jaar met honderden medewerkers. Is dat goed?

„De toestroom van jonge, nieuwe en enthousiaste medewerkers geeft juist een positieve flow aan de organisatie. We weten dit goed te managen met een kern van vaste medewerkers en een paar honderd medewerkers met tijdelijke contracten.”

Groeit niet het risico op corruptie en fraude? Aannemers willen maar al te graag snel AZC’s verspijkeren. Een paar jaar geleden bleek dat voor een doosje schroeven 77 euro was betaald door het COA.

„We steken inmiddels enorm veel energie in interne controle en administratie. Dat hebben mijn voorgangers al gedaan. Mijn eigen verleden bij de Fiod en douane helpt ook. Ik heb werkelijk alles wat ik in het verleden geleerd heb nodig om deze klus te klaren.”

    • Kees Versteegh