Oude garde zet klok terug in Burkina Faso

Vorig jaar verdreef het volk president Blaise Compaoré na 27 jaar uit de macht. Nu zijn de oudgedienden terug in het presidentiële paleis. Een maand voordat er verkiezingen zouden plaatsvinden.

Demonstranten verzamelden zich woensdagavond bij het presidentiële paleis in Ouagadougou, kort na het begin van de coup. Foto Theo Renaut/ AP

De oude garde in Burkina Faso heeft teruggeslagen. Militairen die trouw zijn aan de vorig jaar oktober bij een volksopstand afgezette president Blaise Compaoré hebben de huidige overgangsregering opzij geschoven en de macht naar zich toe getrokken. Volgende maand zouden er verkiezingen plaatsvinden.

De coup begon woensdagmiddag toen soldaten bij een regeringsberaad in het presidentiële paleis in hoofdstad Ouagadougou binnenvielen en overgangspresident Michel Kafando, premier Yacouba Isaac Zida en enkele ministers in gijzeling namen.

Gisteren bevestigden de militairen dat alle instituties van de overgangsregering waren ontbonden en dat er een nieuw bewind is aangetreden onder leiding van generaal Gilbert Diendéré. Diendéré was jarenlang als hoofd van de geheime dienst en presidentieel adviseur Compaorés naaste medewerker.

De coup kwam niet als verrassing. Een hoofdrol speelt de 1.200 man sterke presidentiële garde, de elitetroepen van de verdreven Compaoré. Het elitecorps probeerde bij de volksopstand van vorig jaar al te voorkomen dat Compaoré zou worden vervangen door een hervormingsgezind bewind met deelname van burgergroepen. De euforie op de straten van Ouagadougou over de volksrevolutie verijdelde toen echter een machtsgreep.

Ook begin dit jaar liepen de spanningen tussen de presidentiële garde en het interim-bewind van president Kafando en premier Zida bijna uit op een staatsgreep. De burgeractivisten steunden premier Zida’s eis om de garde te ontbinden. Dit ergerde niet alleen deze speciale eenheid maar ook de partij van Compaoré en een groep invloedrijke zakenlui. Zij eisten het aftreden van Zida.

Machtsconflict bleef voortwoekeren

In juli dreigde opnieuw een confrontatie. Die wist president Kafando te voorkomen door een herschikking van zijn ministers, waardoor Zida aan invloed verloor. Maar het machtsconflict bleef voortwoekeren en toen begin deze week een regeringscommissie de ontbinding van de garde voorstelde, was het hek van de dam.

Er staat veel op spel voor het corps. De elitesoldaten verdienen beduidend meer dan hun collega’s, een bevoorrechte positie die ze verliezen als ze opgaan in het reguliere leger.

Ook anderszins vreest de oude elite rond de verdreven president Compaoré dat ze geheel buitenspel zal komen te staan. De revolte tegen Compaoré werd uitgelokt door het feit dat hij na 27 jaar aan de macht een vijfde ambtstermijn opeiste. Degenen die destijds de grondwetswijziging ondersteunden om dat mogelijk te maken, werden uitgesloten van de verkiezingen die voor 11 oktober gepland waren. Dat verbod treft naaste medewerkers van Compaoré, onder wie het hoofd van zijn partij Komboïgo en vele anderen die rijk en machtig werden onder de afgezette president. Ook kan niet worden uitgesloten dat de in Ivoorkust in ballingschap levende Compaoré een hand heeft in de coup van woensdag.

Binnen het overgangsbewind bestond grote onenigheid. President en premier konden het niet eens worden over het beteugelen van de presidentiële garde. Gematigde politici zochten de dialoog, waarbij de oude elite niet werd uitgesloten van democratische verkiezingen. Aan de andere kant van het debat stonden de radicale burgeractivisten, die een doorslaggevende rol speelden bij de omverwerping van Compaoré. Zij wensten juist meer hervormingen en zuiveringen van de aanhangers van de afgezette president. Zij pleitten voor een nieuwe constitutie en de onmiddellijke ontmanteling van de presidentiële garde. En zo vond woensdagmiddag de bijna onvermijdelijk coup plaats: de presidentiële garde onder generaal Gilbert Diendéré voorkwam hiermee dat het zou worden ontbonden.

De krachtige burgergroepen zullen de militaire ingreep vermoedelijk niet over zich heen laten gaan. De voorzitter van het parlement, de vakbonden en de overkoepelende burgerorganisatie Balai Citoyen (Burgerbezem) hebben acties aangekondigd. Ook westerse landen, en in het bijzonder Frankrijk, zullen waarschijnlijk gaan dreigen met sancties of zelf militair ingrijpen. Frankrijk speelt een voorhoederol bij de bestrijding van terroristische groepen in de Sahara en de Sahel. Burkina Faso maakt onderdeel uit van een coalitie van landen die het opnemen tegen de moslimextremisten. Frankrijk heeft 220 soldaten gelegerd bij de hoofdstad Ouagadougou.