De ‘bedrieglijke praktijken’ van medicijnfabrikant Johnson & Johnson

Johnson & Johnson, een van de grootste medicijnfabrikanten ter wereld, heeft de afgelopen jaren miljarden dollars verdiend met de verkoop van Risperdal aan patiënten die het middel tegen psychoses niet mochten gebruiken. Hoe Johnson & Johnson dat heeft gedaan, vertelt journalist Steven Brill in het verbluffende feuilleton America’s Most Admired Law Breaker.

Risperdal. Screenshot YouTube / Sheller, PC

Austin Pledger, een Amerikaanse jongen met een ernstige vorm van autisme, was nog maar een kind toen de dokter hem een geneesmiddel voorschreef om hem rustig te krijgen: het antipsychoticum Risperdal. Op zijn twaalfde kreeg hij borsten, die nu – hij is 21 jaar - de maat 46DD hebben. De borstvorming is, zo oordeelde de rechter, een bijwerking van Risperdal en daarmee de schuld van de fabrikant Johnson & Johnson, die de dokter stimuleerde het middel voor te schrijven zonder te waarschuwen voor de risico’s.

Johnson & Johnson, een van de grootste medicijnfabrikanten ter wereld, heeft de afgelopen jaren miljarden dollars verdiend met de verkoop van Risperdal aan patiënten die het middel tegen psychoses niet mochten gebruiken, zoals kinderen en ouderen. Hoe Johnson & Johnson dat heeft gedaan, vertelt de Amerikaanse onderzoeksjournalist Steven Brill nu in het verbluffende feuilleton America’s Most Admired Law Breaker op de nieuwssite The Huffington Post.

Een ‘DocuSerial’ noemt Brill zijn bijzondere onderzoeksproject, waarbij hij dagelijks een nieuwe aflevering publiceert:

“Dit is de hernieuwing van een oud verhalend genre [het feuilleton] dat ons in staat stelt om moderne vormen van digitale communucatie te gebruiken.”

Elke aflevering is dus niet alleen geschreven als een thriller – inclusief cliffhangers – maar is verrijkt met rechtbankverslagen, infographics, onderzoeksdocumenten, foto’s, tijdlijnen en interne memo’s van toezichthouders.

Schokkend en onthullend beeld

In totaal verschijnen 15 afleveringen over de “bedrieglijke praktijken” van Johnson & Johnson; vandaag komt de vierde. De eerste drie afleveringen geven nu al een schokkend en onthullend beeld van de dubieuze manier waarop de verkopers van Johnson & Johnson in de jacht op steeds hogere omzetcijfers niet alleen zelf de regels overtreden hebben maar ook artsen, wetenschappers en zorginstellingen hebben gecorrumpeerd. Inmiddels heeft het bedrijf zo’n 3 miljard dollar aan boetes, schikkingen en schadevergoedingen moeten betalen – voor jongens die borsten kregen, maar ook voor ouderen die stierven door herseninfarcten en hartfalen – erkende bijwerkingen

Daarmee biedt Brill tegelijkertijd een inkijkje in de manier waarop de hele farmaceutische industrie – ook wel Big Pharma genoemd – zijn pillen aan de wereld slijt. Want zoals een beleggingsanalist zich cynisch in de eerste aflevering laat ontvallen tegenover Brill:

“Alle farmabedrijven hebben te maken met rechtszaken. Het stelt niet zoveel voor.”

De miljarden die rechtszaken kosten vallen namelijke in het niet bij de tientallen soms honderden miljarden die bedrijven verdienen met geneesmiddelen.

America’s Bitter Pill

Steven Brill (1950), die is opgeleid als advocaat, brak in 1978 als journalist door met The Teamsters, een boek over de gelijknamige vakbond. De jaren erna groeide hij uit tot een van de meest vooraanstaande onderzoeksjournalisten van de Verenigde Staten. Enkele jaren geleden begon hij met een diepgaande onderzoek naar het Amerikaanse zorgstelsel, dat het duurste ter wereld is en een van de slechtste van de westerse wereld. Zijn eerste publicatie daarover was Bitter Pills, why medical bills are killing us, dat in maart 2013 verscheen in Time; het was voor het eerst dat een hele aflevering van het weekblad was gewijd aan één artikel. In januari van dit jaar verscheen zijn boek America’s Bitter Pill, over de moeizame introductie van Obamacare.

Meer nog dan in deze papieren publicaties gaat Bril in deze webpublicatie de diepte in door in te zoomen op één fabrikant en op één medicijn. Johnson & Johnson behoort tot de tien meest waardevolle bedrijven van de VS – gemeten naar beurswaarde – en is geliefd bij beleggers omdat op geneesmiddelen heel hoge winstmarges behaald kunnen worden. Dat wil zeggen: fabrikanten kunnen veel winst maken zolang er nog patent rust op een middel; daarna vagen merkloze geneesmiddelen de winst weg.

Dat laatste dreigde te gebeuren toen in de jaren negentig van de vorige eeuw een bestaand antipsychoticum op het punt stond uit het patent te lopen. Johnson & Johnson kwam daarom met een opvolger, Risperdal, die aan beleggingsanalisten werd gepresenteerd als een nieuwe melkkoe. Er was slechts één probleem: toezichthouder FDA verbood om het middel als ‘beter’ dan het oude te verkopen en wilde het alleen registreren als middel voor een beperkte groep psychose-patiënten.

Ruimhartige vergoedingen

Om echt geld te kunnen verdienen moest Johnson & Johnson de doelgroep uitbreiden. Dat kon maar op één manier, namelijk dokters aanmoedigen het middel off-label voor te schrijven. Dokters mogen namelijk een niet-geregistreerd middel voorschrijven aan een individuele patiënt als zij denken dat die ene patiënt er baat bij kan hebben. Er was wel een grote maar: Johnson & Johnson mocht Risperdal niet propageren voor gebruik door kinderen en ouderen, omdat die groepen te grote gezondheidsrisico’s liepen door bijwerkingen.

Dit verbod weerhield de verkopers van Johnson & Johnson niet om alles uit de kast te halen. Dokters die veel Risperdal voorschreven kregen cadeautjes, van zakken popcorn met Risperdal-opdruk tot ruimhartige vergoedingen voor lezingen en advies. In de wachtkamers van kinderafdelingen van ziekenhuizen legden de verkopers speciale lego-blokjes met een Risperdal-logo neer. Om dokters ook voor kinderen en ouderen te laten voorschrijven kregen verkopers het advies “Verkoop niet de ziekte, verkoop de symptomen.” Dus ook als oudere niet psychotisch was, maar alleen maar lastig, kon het middel worden voorgeschreven – en dat gebeurde dan ook.

De belangrijkste dokter die op de lijst van Johnson & Johnson stond was de kinderpsychiater Joseph Biederman, die een grote reputatie heeft in de VS. Helaas voor J & J had Biederman vooral goede contacten met een concurrent, die het onderzoeksinstituut van Biederman ruimhartig van onderzoeksgeld had voorzien. Toch was een verkoper erin geslaagd om contact te leggen met Biederman. Zou het lukken om Biederman in het Risperdal-kamp te krijgen? Wordt vervolgd!

Lees de longread “Massaging the data, spreading the word” van Steven Brill op de website van The Huffington Post.

    • Karel Berkhout