Held van Castro, maar dissidenten laken paus

Paus wordt gevierd als bemiddelaar tussen Cuba en VS. Maar heeft hij genoeg aandacht voor de politieke repressie?

Paus Franciscus, die morgen voor een driedaags bezoek op Cuba landt, is in de ogen van velen de grote verzoener. De man die voor elkaar kreeg wat weinigen voor mogelijk hielden: de simultane aankondiging in december 2014 van de Cubaanse leider Raúl Castro en de Amerikaanse president Barack Obama dat hun landen de decennia oude diplomatieke breuk zouden gaan herstellen.

Het was de paus die de twee leiders zomer 2014 een brief had gestuurd met een oproep tot verzoening, en vervolgens het Vaticaan ter beschikking stelde voor de geheime onderhandelingen.

Zó dankbaar is Castro de paus hiervoor, dat hij in mei na een bezoek aan het Vaticaan schertste dat hij weer zou gaan bidden als de paus zo doorging.

Die affectie tussen kerk en regime baart dissidenten op het eiland, mensenrechtenorganisaties en naar de VS gevluchte Cubanen grote zorgen. Volgens hen heeft de kerk in de algehele euforie over de toenadering tussen de twee landen geen aandacht meer voor de politieke repressie en mensenrechtenschendingen op het eiland. Zei Cuba’s kardinaal, Jaime Ortega, deze zomer niet dat Cuba überhaupt geen politieke gevangenen heeft? Ontweek Franciscus, toen hem laatst gevraagd werd naar politieke repressie op Cuba, de kwestie niet volkomen door te beginnen over religieuze beperkingen in Europa? En wat als de paus, zoals gefluisterd wordt, ook een ontmoeting heeft met Raúls broer, oud-dictator Fidel? Bewijst dat dan niet dat Franciscus, voorvechter van de verdrukten, veel te dicht naar het Cubaanse regime is toe gekropen?

Dat Franciscus en route naar de Verenigde Staten Cuba aandoet, is geen verrassing. Zijn twee directe voorgangers kwamen er ook. Sinds Fidel Castro begin jaren ’90 kerkelijke activiteiten toeliet, heeft de kerk steeds geijverd voor de mensenrechten op het eiland en het handelsembargo veroordeeld. Daarbij kent Franciscus het eiland goed. Als Jorge Bergoglio schreef hij een boek over de relatie tussen Fidel en paus Johannes Paulus II, met als strekking dat alleen dialoog democratie kon brengen op het eiland.

De dialoog is er intussen, de democratie niet. Integendeel, Raúl Castro hamert er sinds december op dat van politieke verandering geen sprake kan zijn, al zijn de reisbeperkingen tussen de twee landen nu versoepeld en wappert de Amerikaanse vlag sinds augustus weer op de ambassade in hoofdstad Havana. Minister van Buitenlandse Zaken Bruno Rodriguez, in New York voor de aanstaande Algemene Vergadering van de VN waar Raúl Castro zal spreken, benadrukte deze week dat „Cuba geen interne veranderingen zal doorvoeren”.

Zondag werden nog vijftig Damas de Blanco gearresteerd. Deze moeders en vrouwen van politieke gevangenen, steevast gekleed in het wit, zijn een prominente groep activisten en allen katholiek. De meesten werden na enige uren weer vrijgelaten, maar hun arrestatie zette veel kwaad bloed. De Damas de Blanco hebben om een ontmoeting met de paus verzocht, maar nog geen reactie gekregen, zeggen ze. Hun leidster, Berta Soler, zei te verwachten dat hun protestdemonstratie bij de mis die de paus tijdens zijn bezoek opdraagt, niet mag doorgaan.

    • Maartje Somers