Elke keer die stadions bouwen is echt niet nodig

Grote sportevenementen hebben door de constructies vaak grote gevolgen voor mens en natuur. Het kan ook anders, denkt sportfilosoof Imara Felkers. Ze pleit voor meer nomadische sportevenementen.

De zojuist afgeronde BMX-baan voor de Spelen van Rio. In 2016 worden hier wedstrijden gespeeld, maar wat moet Rio er daarna mee? Foto EPA

De afgelopen zomer vonden in Nederland twee grote sportevenementen plaats die volop in de belangstelling stonden. Het betrof het wereldkampioenschap beachvolleybal en de start van de Tour de France in Utrecht. Een unieke overeenkomst tussen deze twee mondiale evenementen die op de achtergrond bleef, is dat beiden een nomadische architectuur kennen. Hierbij worden speelvelden opgebouwd voor een tijdelijk afgebakende duur. Daarna worden ze afgebroken, herneemt de oorspronkelijke bestemming zijn plaats en wordt er weer overgegaan tot de orde van de dag.

Een goed voorbeeld van nomadische architectuur is de kermis. De attracties worden op- en weer afgebouwd om vervolgens op grote vrachtwagens naar een andere plaats vervoerd te worden. Bij elke kermis zijn de attracties hetzelfde. Het verschil zit in de aankleding en opstelling die bepaald wordt door de uitstraling en vorm van de locatie.

Hoe zou het zijn wanneer mondiale sportevenementen zoals de Olympische Spelen en de wereldkampioenschappen voetbal, die al een nomadische structuur kennen doordat ze telkens in een ander land plaatsvinden, ook toegerust worden met een nomadische architectuur?

Instituties zoals de wereldvoetbalbond FIFA en het Internationaal Olympisch Comité worden dan uitgerust met grote hallen waar de constructies gedemonteerd liggen te wachten om op grote trucks en schepen te worden vervoerd naar het organiserende land.

Het scheelt een hoop volksverhuizingen

Er zijn een aantal voordelen te noemen: ten eerste is dat duurzaamheid. De constructies worden immers hergebruikt. Bovendien heeft nomadische architectuur in tegenstelling tot de klassieke architectuur veel minder ingrijpende gevolgen voor de bewoners van een organiserende stad. Terugkijkend naar de afgelopen edities van zowel de wereldkampioenschappen voetbal als de Olympische Spelen zag je dat veel mensen werden gedwongen om huizen te verlaten en grond kwijtraakten omdat plaats gemaakt moest worden voor de aanleg van vaste sportaccommodaties. Denk aan de Olympische Spelen in Beijing, het WK voetbal in Zuid-Afrika, de onteigening van huizen in de Russische stad Sochi tijdens de Winterspelen of de dramatische gevolgen voor de mensen in de favelas in Brazilië tijdens het afgelopen WK. Een ander voordeel is dat ook minder kapitaalkrachtige landen de mogelijkheid hebben om een groot mondiaal sportevenement te organiseren en niet alleen rijke landen.

De nomadische architectuur is niet alleen vanwege sociaal-economische redenen een goede optie, maar past uitstekend bij deze tijdgeest. Meer en meer ervaren we de werkelijkheid niet langer als vaststaand, maar veel meer fluïde. We zijn niet alleen zwevende kiezers geworden, maar ook zwevend publiek.

Kijkend naar de signatuur van het publiek bij sportwedstrijden wordt vaak de aanname gehuldigd dat de toeschouwer bekend is met de specifieke sport en de inspanning die het vraagt. Deze herkenning en waardering uit hij met zijn aanwezigheid, aanmoediging en applaus. Deze vlieger gaat al lang niet meer op.

En de herinnering blijft

De aanmoedigingen en het applaus zijn weliswaar gebleven, maar het zijn geen uitingen meer van erkenning van de specifieke vaardigheden die de atleet in huis heeft om de obstakels te overwinnen. Wat je met name bij het beachvolleybal zag was de grote aanwezigheid van ouders met kinderen. Tassen met paraplu’s tegen de zon werden op de tribunes uitgestald. Een dagje lekker hip naar het ‘Beach’ in plaats van strand. Het zoeken naar vertier en vermaak voerde ook de boventoon bij de start van de Tour de France in Utrecht. De ploegenpresentatie verschilde nauwelijks met de bonte parade van ‘La caravane d’Utrecht’ door de stad.

Maar de allergrootste kracht van het nomadische is dat het inspeelt op deze beleving van de werkelijkheid. Er wordt een nieuwe tijdelijke betekenis gegeven aan een bestaande locatie, zoals het beachvolleybalveld op de Hofvijver waar de regering zetelt. Het publiek en de tv-kijkers zullen nu, als ze de politieke verslaggever vanuit Den Haag zien, ook aan beachvolleybal herinnerd worden. Want elke keer wordt de sportervaring geactiveerd bij het aanschouwen van de huidige betekenis.

De straten van Utrecht hebben dezelfde vorm weer aangenomen, maar zullen nooit meer hetzelfde zijn. Er kleven immers onuitwisbare herinneringen aan. Dit biedt kansen voor de sport om te werken aan nieuwe betekenisgeving en geeft bovendien helderheid aan de status van de sporter.

De inzet van nomadische architectuur bij de aanleg van sportaccommodaties helpt de sport te bevrijden van de illusie dat zij alleen voor kenners is. Sport is feest geworden dat gevierd wordt. Het is kermis in de stad: niets meer, niets minder.

    • Imara Felkers