Een ‘verrijking’ voor Nederland

Elke dag komen er 500 migranten in Nederland, een heel asielzoekerscentrum per dag dus. Volgens COA-baas Bakker vormen zij „een enorm potentieel” voor de samenleving.

Foto Merlin Daleman

De koppen op de voorpagina’s van de regionale kranten logen er de afgelopen dagen niet om. ‘Woede om overval COA ’ schreef dagblad Tubantia gisteren. ‘Complete chaos bij AZC in Weert’, kopte het Eindhovens Dagblad. Op internet noemde een wethouder het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers „onbetrouwbaar en onvoorspelbaar”.

De baas van de organisatie die deze verwijten treft, zit tamelijk onbewogen in zijn werkkamer op de vijfde verdieping van de kantoorkolos van het COA in Rijswijk. Gerard Bakker, sinds vorig jaar bestuursvoorzitter, hoort de kritiek die de vluchtelingenopvang krijgt rustig aan. Geagiteerder reageert hij als hem het nieuws bereikt dat zijn Duitse evenknie Manfred Schmidt plotseling is opgestapt. „Nou, dat ben ik echt niet van plan”, zegt Bakker die eerder bij de douane, de Fiod en Mededingingsautoriteit werkte. „ Als je van uitdagingen houdt, is dit precies de goeie job. Dit past bij me.”

Van die uitdagingen zijn twee de belangrijkste, blijkt uit het een uur durende gesprek. De ene is dat er dagelijks zo’n 500 vluchtelingen en migranten het land binnenkomen – „goed voor een heel AZC [asielzoekerscentrum] per dag dus”. Terwijl tot voor kort negen maanden aan overleg met een gemeente over de vestiging van een asielzoekerscentrum kon worden gespendeerd, zijn dit nu nog nauwelijks negen dagen.

De andere uitdaging is dat die opvang - ondanks het moordend tempo - in zo’n goed mogelijk overleg met burgemeesters en andere bestuurders in ‘de keten’ moet gebeuren. „Bestuurlijk draagvlak is en blijft voor mij heel belangrijk”, zegt Bakker.

„Daarbij gaat weleens wat mis, worden fouten en foutjes gemaakt”, erkent Bakker. Maar als „overheersend beeld” noemt hij de „grote welwillendheid” die hij bij burgemeesters, wethouders en burgers aantreft. Als illustratie van deze stelling komt tijdens het gesprek goed nieuws voor Bakker binnen. De gemeente Den Haag zal 700 asielzoekers die al een verblijfsvergunning hebben (statushouders) opnemen. Mogelijk gebeurt dat in leegstaande verzorgingscentra.

„Dat soort berichten zul je de komende dagen steeds meer zien”, zegt Bakker. „Wat ik hoop is dat gemeenten ook bij elkaar te rade gaan hoe ze de opvang op een creatieve manier kunnen regelen. Ik ben daar optimistisch over. Op die manier komt er meer plek in de AZC’s voor de nieuwe groep vluchtelingen.”

Er zijn nu 35.000 asielzoekers in Nederland. Uw optimisme roept de vraag op: heeft u eigenlijk een limiet? Zoals de 85.000 asielzoekers uit de jaren negentig?

„Met limieten hou ik me niet bezig. We zijn een uitvoeringsorganisatie die opvang biedt. Wat voor de deur staat, dat vangen wij op. Natuurlijk is de instroom nu heel hoog, maar die zal op enig moment weer lager worden. Ook leert de ervaring dat de instroom in de winter wat lager is.”

Kan de huidige samenleving, gezien alle weerstanden en angst voor terrorisme, deze enorme toestroom wel absorberen?

„Ik heb de huidige stroom asielzoekers eens goed bekeken. Eenderde van de mensen die nu binnenkomen is, grosso modo, academisch opgeleid, eenderde op hbo/ mbo-niveau, en eenderde lager opgeleid. Die achtergrond geeft een enorm potentieel. Het integreren van deze mensen kan een enorme empowerment opleveren voor de samenleving. Die mensen zullen hier een langere periode zijn. Ik wil dat dat geen verloren tijd is, maar dat wij hun komst een verrijking van de samenleving laten opleveren.”

U wilt dat ze een baan krijgen en volop meedoen aan het maatschappelijk leven?

„Absoluut. Meewerken aan vrijwilligerswerk, de economie, de scholen. Het is een verrijking van de verschillende culturen. Dit is het kenmerk van Nederland. Met elkaar zorgen dat we een samenleving hebben waar we met z’n allen hartstikke trots op zijn.”

Uit noodopvangcentra in Duitsland, zoals in Giessen, komen onrustbarende berichten over bendeoorlogen, verkrachtingen en kindermisbruik. Kunnen we dat hier ook verwachten?

„Die berichten heb ik hier niet gehoord. De AZC’s hier en straks ook de noodvoorzieningen worden 24 uur per etmaal bewaakt. En onze mensen zijn getraind in het opmerken van verdacht gedrag en het melden daarvan aan de autoriteiten.”

Geert Wilders noemde tijdens de Algemene Beschouwingen een reeks geweldsincidenten in Nederlandse asielzoekerscentra.

„Ook dat is deel van de werkelijkheid, daar moet je eerlijk in zijn. Maar Wilders telde wel alle incidenten van de afgelopen 2,5 jaar bij elkaar op. En bedenk wel: wat gebeurt er tijdens een gemiddelde uitgaansavond in een grote stad wel niet?”

Kan het COA als organisatie deze gigantische toestroom wel aan? U bent de vierde bestuursvoorzitter in vier jaar tijd.

„Natuurlijk hebben we een paar jaar geleden een moeilijke tijd gehad, (rond toenmalig bestuursvoorzitter Nurten Albayrak, red.). Maar die hebben we inmiddels achter ons gelaten.”

Uw organisatie lijkt op een trekharmonica: hij krimpt en groeit binnen een paar jaar tijd met honderden medewerkers tegelijk. Dat kan toch nooit goed zijn?

„De toestroom van jonge, nieuwe en enthousiaste medewerkers geeft juist een positieve flow aan de organisatie. We weten dit goed te managen met een kern van vaste medewerkers en een een paar honderd medewerkers met tijdelijke contracten.”

Groeit niet de kans op corruptie en fraude? Aannemers willen maar al te graag AZC’s snel verspijkeren, zeker als de controle gering is. Een paar jaar geleden bleek dat voor een doosje schroeven 77 euro was betaald door het COA.

„We steken inmiddels enorm veel energie in interne controle en administratie. Dat hebben mijn voorgangers al gedaan. Mijn eigen verleden bij de Fiod en douane helpt ook. Ik heb werkelijk alles dat ik in het verleden geleerd, nodig om deze klus te klaren.”