Doden bij protest tegen coup in Burkina Faso

Vorig jaar verdreef de straat president Compaoré. Maar nu zijn de oudgedienden terug in het presidentiële paleis.

Protest in Ouagadougou, hoofdstad van Burkina Faso, tegen de coup. Joe Penney/Reuters

De oude garde in Burkina Faso heeft teruggeslagen. Aan de vorig jaar oktober bij een volksopstand afgezette president Blaise Compaoré getrouwe militairen hebben de overgangsregering opzij geschoven. Demonstraties werden gisteravond hard neergeslagen in de hoofdstad Ouagadougou. Er vielen enkele doden. Volgende maand zouden er verkiezingen zijn.

De coup begon woensdagmiddag toen elitesoldaten regeringsberaad in het presidentiële paleis in de hoofdstad binnenvielen en overgangspresident Michel Kafando, premier Yacouba Isaac Zida en enkele ministers in gijzeling namen. Gisteren bevestigden de militairen het aantreden van een nieuw bewind onder leiding van generaal Gilbert Diendéré. Diendéré was jarenlang hoofd van de geheime dienst en adviseur van Compaoré.

De coup kwam niet als verrassing. Een hoofdrol speelt de 1.200 man sterke Presidentiële Garde, de elitetroepen van oud-president Compaoré. Het corps probeerde vorig jaar al te voorkomen dat Compaoré zou worden vervangen door een hervormingsgezind bewind met deelname van burgergroepen. De euforie op straat over de volksrevolutie verijdelde toen echter een machtsgreep.

Ook begin dit jaar liepen de spanningen tussen de garde en het interim-bewind van president Kafando en premier Zida bijna uit op een staatsgreep. Burgeractivisten steunden premier Zida’s eis om de garde te ontbinden. Dit ergerde niet alleen deze speciale eenheid maar ook de partij van Compaoré en een groep invloedrijke zakenlui. Zij eisten het aftreden van Zida.

In juli dreigde opnieuw een confrontatie. Die wist president Kafando te voorkomen door een herverdeling van zijn ministers, waardoor Zida aan invloed verloor. Maar het machtsconflict bleef woekeren en toen begin deze week een regeringscommissie de ontbinding van de garde voorstelde, was het hek van de dam.

De elitesoldaten verdienen beduidend meer dan hun collega’s, een bevoorrechte positie die ze verliezen als ze opgaan in het reguliere leger.

Ook anderszins vreest de oude elite rond de verdreven president Compaoré buitenspel komen te staan. De revolte tegen Compaoré werd uitgelokt door het feit dat hij na 27 jaar aan de macht een vijfde ambtstermijn opeiste. Degenen die destijds de grondwetswijziging ondersteunden om dat mogelijk te maken, werden uitgesloten van de verkiezingen die voor 11 oktober gepland waren. Dat verbod treft naaste medewerkers van Compaoré, onder wie het hoofd van zijn partij Eddie Komboïgo en vele anderen die rijk en machtig werden onder de afgezette president. Compaoré verblijft in Ivoorkust in ballingschap. Niet uitgesloten kan worden dat hij een hand heeft in de coup van woensdag.

Binnen het overgangsbewind bestond grote onenigheid. President en premier konden het niet eens worden over het beteugelen van de presidentiële garde. Gematigde politici zochten de dialoog, waarbij de oude elite niet werd uitgesloten van democratische verkiezingen. Aan de andere kant van het debat stonden de radicale burgeractivisten, die een doorslaggevende rol speelden bij de omverwerping van Compaoré. Zij wensten juist meer hervormingen en zuiveringen van de aanhangers van de afgezette president. Zij pleitten voor een nieuwe constitutie en de onmiddellijke ontmanteling van de presidentiële garde. En zo vond woensdagmiddag de bijna onvermijdelijk coup plaats: de presidentiële garde onder generaal Gilbert Diendéré voorkwam hiermee dat het zou worden ontbonden.

Tegelijkertijd komen er berichten dat soldaten van het reguliere leger in andere delen van het land zich niet aan de directieven van de nieuwe machthebbers houden. De voorzitter van het parlement, de vakbonden en de overkoepelende burgerorganisatie Balai Citoyen (de Burgerbezem) hebben acties aangekondigd.

    • Koert Lindijer