Bij lange wachtlijst snel Prozac voor depressieve jeugd

Uit onderzoek blijkt dat een farmaciebedrijf verborg dat hun antidepressiva voor jongeren gevaarlijk zijn. Hoe helpen we hen hier van hun depressie af?

Het lijkt de omgekeerde wereld wel: een middel tegen depressie dat suïcidale gevoelens juist aanwakkert. Toch is dat wat SSRI’s, een groep moderne antidepressiva, bij kinderen en adolescenten kunnen doen.

In 2004 heeft de Europese organisatie die medicijnen op de markt toelaat de registratie van paroxetine voor gebruik bij jongeren tot 18 jaar ook daarom ‘doorgehaald’. Artsen moeten sindsdien bijzondere argumenten hebben om het aan kinderen voor te schrijven. Volwassenen gebruiken het wel op grote schaal, het hoort bij de vaakst gebruikte antidepressiva.

Gek genoeg wordt er in medische literatuur wel nog steeds naar paroxetine verwezen als geschikt middel voor jongeren. Dat komt door Study 329, een onderzoek uit 2001 dat enthousiast was over het middel.

Het onderzoek werd gesponsord door de farmaceutische industrie en is in de loop der jaren vaak bekritiseerd. Study 329 heeft het aantal kinderen dat paroxetine gebruikte en suïcidale gevoelens kreeg verzwegen, staat deze week in The British Medical Journal. Onderzoekers deden een heranalyse van het vijftien jaar oude artikel. De auteurs pleiten voor terugtrekken van de oude onderzoeksresultaten.

Dat het onderzoek uit 2001 nog steeds rondzingt in de medische wereld, laat ook zien dat er nog veel onduidelijk is als het om antidepressiva voor jonge mensen gaat. Hoe gaan we in Nederland om met depressieve kinderen?

Psycho-educatie eerste stap

Als een kind in Nederland met depressieve gevoelens bij de dokter komt, is de eerste stap in de behandeling psycho-educatie, vertelt Catrien Reichart, kinder- en jeugdpsychiater bij bij Curium-LUMC.

Maar er zijn uitzonderingen. „Als mensen heel somber zijn start je meteen met medicatie”, vertelt Reichart. „En in buitengebieden, waar onvoldoende therapeuten zijn, is het lastiger om iemand te behandelen met psychotherapie.” Ook als wachtlijsten voor behandeling lang zijn, kan er eerder naar medicijnen gegrepen worden.

Bij jongeren is dat medicijn in de meeste gevallen fluoxetine, met de merknaam Prozac. Voordat in 2009 de behandelrichtlijnen werden vastgesteld, werd paroxetine soms nog voorgeschreven, zegt Reichart.

Jan Buitelaar, hoogleraar psychiatrie en kinder- en jeugdpsychiatrie, verbonden aan het UMC St. Radboud, was de voorzitter van de commissie die voor het eerst richtlijnen opstelde voor het behandelen van depressieve kinderen. „Daarvoor gingen de richtlijnen altijd over volwassenen. Wat wij deden was in feite nieuw.”

De commissie besloot dat fluoxetine (Prozac) wel geschikt is voor kinderen. Maar ook in de bijsluiter van dat middel staat dat er bij kinderen en adolescenten „meer kans op suïcidaal gerelateerd gedrag” is. Waarom mag Prozac wel? „De data voor Prozac waren toch wel veel gunstiger”, zegt Buitelaar. En er waren ook meerdere onderzoeken naar gedaan die niet waren gesponsord door de farmaceutische industrie – in tegenstelling tot bij paroxetine.

Het wordt weinig onderzocht

Bepalen welke antidepressiva voor kinderen geschikt zijn, is een uiterst ingewikkelde taak. Een wondermiddel is er niet.

Buitelaar: „Alle antidepressiva kunnen in het begin van een behandeling toename geven van suïcidale gedachten en gevoelens. Hoe dat komt is niet goed begrepen.”

Reichart benadrukt dat kinderen die net beginnen met antidepressiva zeer regelmatig gezien moeten worden door een kinder- en jeugdpsychiater.

Er wordt weinig onderzoek gedaan naar antidepressiva voor jongeren, en ook het onderzoek naar behandeling van depressieve jongeren is niet goed ontwikkeld, zeggen Buitelaar en Reichart.

Buitelaar: „De middelen die voorgeschreven worden aan volwassenen worden niet onderzocht voor jongeren. Het is te duur. De overheid doet dat niet. En het is ook moeilijk om respondenten te vinden voor dit soort onderzoeken.”

Voor farmaceuten is het geen dankbaar medicijn om te ontwikkelen.

Buitelaar: „Farmaceuten doen alleen onderzoek als ze er financieel baat bij hebben. Antidepressiva voor kinderen is geen populaire markt. Het wordt omgeven door risico’s en bijwerkingen, en het kan tot imagoschade leiden.”

Er moet meer onderzoek worden gedaan naar de behandeling van depressieve jongeren, zeggen Buitelaar en Reichart. Buitelaar: „We don’t know what we don’t know.”

    • Kim Bos