Vergezichten? Los de problemen van nu op

Op de eerste dag van de Politieke Beschouwingen werd één ding duidelijk: tot 2017 neemt de coalitie geen grote stappen meer.

De Tweede Kamer gisteren, de eerste dag van de Algemene Politieke Beschouwingen: Wilders (op de rug gezien) in debat met Roemer, naast Wilders staat Slob. Foto David van Dam

Twee tegengestelde bewegingen zag je gisteren op de eerste dag van de Algemene Beschouwingen. Een coalitie die vergezichten wilde schetsen voor de toekomst. En een oppositie die juist oplossingen eiste voor de grote problemen van nu – met als absolute nummer één de vluchtelingencrisis.

Met nog maximaal anderhalf jaar te gaan hebben VVD en PvdA besloten hun agenda voor ná deze coalitie te gaan ontvouwen. Dat was al enige tijd zichtbaar, maar in het belangrijkste politieke debat van het jaar werd opnieuw duidelijk hoezeer die toekomstvisies botsen.

VVD-fractievoorzitter Zijlstra koos voor de arbeidsmarkt. Hij hield een stevig liberaal pleidooi voor demotie van oudere werknemers en tegen te lange doorbetaling bij ziekte door werkgevers – opvattingen die lijnrecht ingaan tegen het beleid van PvdA-minister Asscher (Sociale Zaken). PvdA-leider Samsom hield een betoog over investeringen in klimaat en duurzaamheid waar de meeste VVD’ers van gegruwd zullen hebben.

Mooi, maar allemaal voor na 2017. Het versterkte het beeld van een coalitie die het welletjes vindt en in de resterende tijd geen grote stappen meer gaat nemen – hoezeer het kabinet dat op Prinsjesdag ook ontkende.

Ondertussen ziet het kabinet zich wel geconfronteerd met een van de grootste humanitaire crises sinds de Tweede Wereldoorlog: de reusachtige stroom vluchtelingen uit Afrika en het Midden-Oosten die Europa bereikt. Hoe gaan VVD en PvdA – die fundamenteel van mening verschillen over asielzaken – dáár een antwoord op vinden, vroeg de oppositie.

Met name Zijlstra had het moeilijk op dit punt. Hij claimde eerst dat een VVD-plan om alle grenzen te sluiten en vluchtelingen alleen nog in de eigen regio op te vangen tot kabinetsbeleid is verheven en zelfs „in Europa aangenomen”. Maar na enige ondervraging moest hij toch toegeven dat die ‘grenzen dicht’-retoriek van de VVD vooral „beeldspraak” was en dat de Europese buitengrenzen „niet op een fysieke manier” dicht gaan. Het kwam Zijlstra op hoon van CDA-leider Buma te staan, die hem „loze beloften” verweet.

Justitieminister krijgt pak slaag

Een ander belangrijk thema was veiligheid. Terwijl buiten de Tweede Kamer honderden politieagenten demonstreerden voor betere arbeidsvoorwaarden, kreeg binnen de begroting van Veiligheid en Justitie een ongenadig pak slaag. Ondanks een juichbegroting krijgt dat geplaagde departement er dit jaar géén geld bij. Minister Van der Steur (VVD) rekent zich in zijn begroting rijk met een aantal bezuinigingen (op griffierechten en rechtsbijstand) die vrijwel zeker gaan sneuvelen in de Eerste Kamer, waar het kabinet geen meerderheid heeft.

Het oordeel van de oppositie was dan ook vernietigend. „Een houtje-touwtje begroting”, zei ChristenUnie-leider Arie Slob. Zelfs VVD en PvdA verdedigden hun eigen minister nauwelijks: zowel Zijlstra als Samsom noemde de begroting van Veiligheid en Justitie „niet geweldig”. Als het kabinet niet met aanpassingen komt, moet het straks vrezen voor het ergste.

CDA steunt belastingverlaging

De hoofdzaak van de Miljoenennota – vijf miljard euro aan belastingverlaging – gaat er daarentegen gewoon komen. CDA-leider Buma, die VVD en PvdA in de Eerste Kamer een heel eind aan een meerderheid kan helpen, sprak onomwonden zijn steun uit: „Wij zijn voor.” Wel dreigde hij alsnog tegen te stemmen als het kabinet de lastenverlichting koppelt aan een nivellerende belasting op vermogens.

Buma had wel een paar lastig momentjes. Het CDA was toch een échte oppositiepartij die zich tegen grote delen van het kabinetsbeleid verzette? D66-voorman Pechtold, die het kabinet eerder wél steunde bij moeilijke bezuinigingen, pakte Buma stevig aan. Door niet met alternatieve plannen te komen, zo zei hij, accepteert Buma in één klap alle maatregelen waartegen hij zich de laatste jaren zo heeft verzet. Overigens maakte Pechtold zelf een terugtrekkende beweging over zijn oppositie tegen de vijf miljard: „Ik zeg nog niet dat ik daartegen ben, maar ik twijfel erover.”

Het gevoel dat overheerste na een lange dag debatteren: kennen deze fractievoorzitters elkaar onderhand niet té goed? Een beetje op elkaar ingespeeld zijn, is leuk, maar wel erg vaak kwamen dezelfde discussies terug, met dezelfde argumenten, op dezelfde toon.

Tekenend was in dat opzicht het optreden van Jesse Klaver van GroenLinks. Hoewel hij de enige nieuwkomer was bij deze Algemene Beschouwingen en met zijn 29 jaar met afstand de jongste deelnemer, paste hij er als vanzelfsprekend tussen.