Tegenstrijdige signalen Merkel stichten verwarring in EU

Ook de tienduizenden vluchtelingen en migranten die veiligheid en een nieuw leven in Europa zoeken, komen er nu achter hoe moeizaam de Europese Unie soms functioneert. Zo’n twee weken geleden lag de weg naar Duitsland nog open, nadat bondskanselier Merkel de Europese regels had opgeschort om de tienduizenden te kunnen verwelkomen die zich verdrongen in treinen en op stations in Hongarije en Oostenrijk. Maar zondag zag ze zich alweer gedwongen grenscontroles in te voeren, om greep te krijgen op de aanhoudende toestroom. Dat waren tegenstrijdige signalen.

Andere landen van de Schengenzone, waaronder Nederland, hebben inmiddels ook hun grenscontroles verscherpt. De Duitse deelstaat Baden-Württemberg besloot zelfs de grens met Frankrijk extra te bewaken – een symbolisch beladen stap, in een deel van Europa waar de geschiedenis bij uitstek de noodzaak van Europese integratie heeft duidelijk gemaakt.

Het is duidelijk dat de omvang van de vluchtelingencrisis Europa in een staat van grote verwarring heeft gestort. Zonder vrij verkeer van mensen en goederen is de Europese Unie een van haar belangrijkste pijlers kwijt. Zover is het nog niet. Het verdrag van Schengen voorziet in de mogelijkheid om in noodsituaties tijdelijk grenscontroles in te voeren, zoals nu gebeurt.

Maar hoe lang de huidige noodsituatie duurt, is moeilijk te voorspellen. Het einde van de oorlog in Syrië is niet in zicht, en ook uit andere landen blijven mensen met gevaar voor eigen leven toevlucht zoeken in Europa – een ontwikkeling die overigens al jaren gaande is en waarop de landen van de Europese Unie ook al jaren geen effectief antwoord hebben. Er waren enkele dramatische gevallen van omgekomen migranten en migrantenkinderen voor nodig om Europa te doordringen van de urgentie van de situatie.

Duitsland trok de leiding naar zich toe, met de zelfverzekerde verklaring van Merkel dat haar land de opvang van honderdduizenden migranten aankan, maar dat andere Europese landen niet achter kunnen blijven. Op beide punten had ze gelijk, maar ze lijkt onderschat te hebben hoezeer haar woorden de toestroom nog zouden vergroten en de crisis verscherpen. Bovendien bleek haar terechte morele appèl in Europa politiek niet onderbouwd. Zowel haar eenzijdig afgekondigde open-armen-politiek als haar even eenzijdig besloten ommezwaai van zondag wekte ergernis bij andere Europese landen. Terwijl de crisis juist vraagt om een gezamenlijk Europees antwoord. Hoe moeilijk het ook zal zijn daarover overeenstemming te bereiken, Europa kan het zich niet veroorloven steeds achter de ontwikkelingen op de grond te blijven aanlopen.