Column

Fictie op fictie stapelen en er heel tevreden bij kijken

N ederlanders verzetten tijdig de bakens. De economie is weer aan het groeien. Reden om de toekomst vol vertrouwen tegemoet te zien.

Zo begon dinsdag de Troonrede. Strekking: Nederland doet het goed. Suggestie: dankzij ons.

Het kabinet adverteerde nuchterheid, maar liet de Koning een tekst uitspreken die voor ruim de helft bestond uit zelfjubel. Het groepsportret in vak K drukte bij de Algemene Beschouwingen een zelfde genoegzaamheid uit.

De Koning was over de helft toen hij melding mocht maken van de buitenwereld, van de oorlogen aan de grenzen van ons Europa. Het gevaar van terroristische aanslagen. Toen kwam pas de vluchtelingencrisis ter sprake.

De algemene politieke beschouwingen van gister en vandaag corrigeerden dat beeld. Het leken soms de algemene asi elbeschouwingen. Wat voor Geert Wilders een moslimtsunami leek, was voor anderen een humanitair drama dat oplossingen vraagt – de ChristenUnie was er bij monde van Arie Slob als eerste bij om serieus extra geld uit te trekken.

Als het aan het kabinet had gelegen was het vooral gebleven bij ‘een opeenstapeling van ficties’. De term is van de Raad van State in zijn kritiek op de verbouwing van de vermogensrendementsheffing, maar is veel ruimer van toepassing op deze fase van het kabinet-Rutte II.

D e eerste fictie is het hoofdthema van deze Troonrede. Dankzij ons bezuinigingsbeleid trekt de economie nu weer aan. Hoezo? De rente is door de ECB naar ongekende laagte getrokken. De olieprijs door de Saoediërs. De wereldhandel sleept Nederland altijd mee, naar beneden en dan weer omhoog, ook nu.

Het Centraal Planbureau heeft in een aparte studie vastgesteld dat het kabinet pro-cyclisch beleid heeft gevoerd: de neergang versterken door extra veel te bezuinigen, het extern gedreven herstel verder aanmoedigen door 5 miljard weg te geven.

De spinfictie van de week was: daarmee helpen we ‘de onderkant van de arbeidsmarkt aan een baan’. Als dát het doel was had het preciezer gekund. Iedereen krijgt snoepgoed, behalve werklozen en gepensioneerden. De keuze voor die ongerichte 5 miljard lijkt op zo’n geurbom in een ouwe Griekse taxi. De verkiezingen lonken.

En als dan verderop in de Troonrede de wereldbrand in zicht komt, belanden we in de volgende fictielaag, misschien wel de ergste. Waarin het kabinet doet alsof het al jaren greep heeft op het buitenlands – en veiligheidsbeleid. We hebben die bedreigingen toch maar gesignaleerd en weet u wat? De regering kiest voor internationale samenwerking.

Nadat men jaar op jaar stoer heeft gedaan, ‘geen cent meer naar Griekenland’, leuk hoor die NAVO-norm voor defensie-uitgaven, maar wij bezuinigen een miljard en verder (in 2011 en 2013), en ja, die asielzoekers, die gaan we in de regio opvangen, daarna kunnen de grenzen dicht. Allemaal fictie. De EU heeft geen kans gezien tot concrete afspraken over migratie te komen. Nederland deed zelfstandig en was het niet.

De meeste landen trekken een grote broek aan. Maar als je zo afhankelijk bent van de goede wil van buren en bondgenoten dan heb je alleen jezelf ermee door ongefundeerde stoere taal uit te slaan over je rol in de wereld. De Defensienota In Het Belang van Nederland (2013) hing van fictieve claims aan elkaar. De kruimelverhoging van de defensiebegroting 2016 met 220 miljoen is een voortzetting van dit dromeland.

Ficties zijn balsem voor de politieke ziel. Maar eens landt de waarheid. Dat gebeurde de afgelopen jaren bij de mensen die vermogensrendementsheffing moesten betalen, sinds 2001 gebaseerd op de aanname dat zij 4 procent op hun spaargeld hadden verdiend. Dat was de laatste jaren natuurlijk een illusie. Eén procent rente bij de bank is al mooi en sinds de bankencrisis van 2007 zijn beurzen buitengewoon heftig op en neer gegaan.

Vorig jaar schreef het kabinet dat het een gemiste kans zou zijn als het belastingstelsel niet grondig hervormd zou worden. Met alle heffingen, uitzonderingen en toeslagen is het een kortademig, inefficiënt systeem. Het kabinet liet na een vluchtige verkenning van de standpunten bij de oppositie de moed varen. Alleen tegenover Brussel wordt gedaan alsof er sprake is van hervormingen – anders mag het begrotingstekort niet weer oplopen.

I n feite is de herziening van de vermogensrendementsheffing dit keer de enige hervorming. Belasten van werkelijk behaald rendement kunnen de verouderde computers van de Belastingdienst niet aan. Nu is het een nivelleringsmaatregel geworden die nieuw vluchtgedrag uitlokt, die geen vereenvoudiging maar wel rechtsongelijkheid brengt. De PvdA eiste dat dit knutselwerk in het grote Belastingplan 2016 zou worden opgenomen. In z’n eentje zou het al te snel worden afgeschoten. Ook nu verdient het serieuze oppositie. Een kabinet kan ook te veel ficties stapelen.