#DvdW: de Sibille van de Rijn

Poster van de Hildegard-speelfilm van Margarethe von Trotta

Voor zijn Dagkalender van de Wereldliteratuur bekijkt journalist en schrijver Pieter Steinz dagelijks wat er actueel is in boekenland. Vandaag de dichteres Hildegard van Bingen, een feministische heldin, of liever: een femmina universale die al bijna negen eeuwen tot de verbeelding spreekt.
De ‘Sibille van de Rijn’ wordt ze genoemd, omdat ze bij haar leven al vermaard was om haar hemelse visoenen – semi-theologische traktaten die ze verzamelde in het drieluik Scivias (‘Weet de wegen’). Maar zuster Hildegard van de Rupertsberg nabij Bingen was van meer markten thuis. Niet alleen stampte ze zo ongeveer eigenhandig haar eigen klooster uit de grond – tegen de zin van de abt van de Disibodenberg waar ze van haar 14de tot haar 52ste had verbleven ­–, ook was ze succesrijk als natuurgenezeres, verzon ze een eigen taal met alfabet (om eenheid onder haar nonnen te kweken) en was ze de opzichter van het scriptorium waar ook haar eigen werken werden afgeschreven en geïllumineerd. Bovendien had ze literaire kwaliteiten, die ze aanwendde bij het opschrijven van haar visioenen, en was ze zeer muzikaal. Ze bespeelde het tiensnarig psalterium, een soort harp, en schreef tekst en muziek van ten minste 73 liturgische liederen: antifonen, hymnen, responsoria etcetera – allemaal monofoon, dat wil zeggen met één melodische lijn.

Haar daadkracht, haar geleerdheid, haar enorme productie en vooral haar onafhankelijkheid hebben van Hildegard van Bingen (1098-1179) een feministische heldin gemaakt. Dat ze in haar teksten de zwakheid van de vrouw in het algemeen en haar eigen onwetendheid in het bijzonder onderstreept, wordt dan als een slimme list gezien, aangezien ze op die manier haar visioenen (en de daarin verpakte kritiek op uitwassen van de kerk) des te meer goddelijke autoriteit kon meegeven. Zo veel gerespecteerde vrouwen in de middeleeuwse kerk waren er nu eenmaal niet.

Voor meer afleveringen van deze ‘Dagkalender’, zie The Global Reader.

Pieter Steinz zit op Twitter.