Begroting Justitie is drijfzand

Is het mogelijk om jarenlang zwaar te bezuinigen op Justitie en de burger tegelijk betere resultaten voor te spiegelen? Namelijk een sterkere rechtsstaat en meer veiligheid? De voormalige VVD-bewindslieden Opstelten en Teeven op Justitie hebben deze luchtballon vijf jaar in de lucht weten te houden. Vooral dankzij hun retorisch talent, knappe bestuurlijke en politieke manoeuvres, en gebrek aan tegendruk.

In de Tweede Kamer legden rechtsstatelijke kernwaarden als toegang tot de rechter en sociale rechtsbijstand het uiteindelijk steeds af tegen loyaliteit aan de coalitie. Liever geloofde men in het nut van sneller en strenger straffen, het vergezicht van een efficiënte nationale politie en een geheel gedigitaliseerd strafrechtbedrijf.

Maar gisteren stortte die luchtballon dan toch neer, tijdens de Algemene Beschouwingen in de Tweede Kamer. Ook VVD-fractieleider Zijlstra moest toegeven dat de begroting voor Veiligheid en Justitie niet „de meest geweldige” was in de parlementaire geschiedenis. Op dit understatement ging de oppositie Kamerbreed los. Terecht.

De begroting die nu is ingediend, boekt als inkomsten allerlei in de senaat omstreden of uitgestelde maatregelen in, zoals de verhoging van de griffierechten en de beperking van de gesubsidieerde rechtsbijstand. Van de bezuinigingen op het Openbaar Ministerie, de politie en de rechtspraak zijn de risico’s en effecten inmiddels duidelijk geworden. Komende jaren gaan er tientallen politiebureaus dicht en zullen honderden agenten afvloeien. Ten minste zeven rechtbanken worden afgewaardeerd tot nevenvestiging met een beperkt zaakspakket. Van zowel het OM als de Nationale Politie is vastgesteld dat die organisatorisch haperen door geldgebrek.

Tegelijkertijd vernieuwen, reorganiseren en sterk bezuinigen binnen een korte termijn kan alleen lukken als er honderden miljoenen extra worden besteed. De Rechtspraak is net begonnen aan een soortgelijke operatie en loopt meteen aan tegen investeringstekorten. Voor het OM is een tegenvaller van 50 miljoen voorzien, zo blijkt uit onderzoek. Tenminste, als het kabinet de prestaties daar op peil wil houden. Intussen rekent minister Van der Steur erop dat hij de 60 miljoen die hij dit jaar aan inkomsten uit boetes misliep door politieacties, volgend jaar gewoon weer binnenkrijgt.

Drijfzand dus, deze begroting. Afhankelijk van politieke steun van oppositiepartijen in de Eerste Kamer. Ondergraven door harde analyses van de effecten van lopende bezuinigingen door deskundigen. Gebaseerd op het fata morgana dat je rechtspraak, Openbaar Ministerie, rechtsbijstand en politie kan laten inkrimpen, hervormen, reorganiseren, digitaliseren of fuseren zonder extra investeringen. En zonder dat de burger het merkt. Dat sprookje is dus uit.