Met veel machtsvertoon sluit Hongarije grens voor migranten

De grens met Servië is vergrendeld. Migranten zoeken nu andere wegen naar de EU.

Migranten lopen bij de Servische stad Horgos langs het prikkeldraad met scheermesjes voor het hek waarmee Hongarije de grens heeft afgesloten. Foto Elvis Barukcic/AFP

Drie jonge mannen wandelen moedeloos door het struikgewas langs de Servische kant van het gloednieuwe grenshek bij het Hongaarse dorp Röszke. Ze zijn op zoek naar een opening in het prikkeldraad. Maar waar dat gat in de afrastering nog te vinden is, weten ze niet. „Not good”, zegt een van hen in het Engels, terwijl hij de duim naar omlaag houdt.

Nadat de Hongaarse regering van premier Viktor Orbán gisteren de noodtoestand afkondigde en de grens met Servië liet vergrendelen, weten de migranten niet meer wat ze moeten doen. Er lijkt geen doorkomen meer aan.

Achter de jongens ligt de autosnelweg naar Belgrado. Die werd afgesloten door de politie, toen een menigte migranten de doorgang blokkeerde. Sommigen van hen hadden kort daarvoor geprobeerd zich hier aan te melden in een zogenaamde ‘transitzone’: dat zijn de enige plekken aan de grens waar Hongarije migranten nu nog wil laten binnenkomen.

Al snel blijkt dat de Hongaarse rechters, die voor de gelegenheid werken in haastig geïmproviseerde containerkantoren, hen gewoon terug zouden sturen naar Servië. Hongarije beschouwt dat als een ‘veilig land’. Wie door Servië komt, moet daar dus zijn aanvraag indienen, luidt de redenering – die wordt betwist door het vluchtelingenagentschap van Verenigde Naties en uiteenlopende mensenrechtenorganisaties. Luid protest is het gevolg van deze actie van de Hongaren.

„Duitsland, Duitsland”, joelen de teruggestuurde migranten in het niemandsland achter de metalen politiebarrière die over de snelweg loopt. Sommigen dreigen met een hongerstaking. Veel zin heeft het niet.

Wie elders toch probeert om over het hek te komen, kan door een nieuwe wet sinds gisteren tot een gevangenisstraf van maximaal drie jaar worden veroordeeld. De Hongaarse politie meldde op de eerste dag al 155 mensen opgepakt te hebben. De staatstelevisie toonde beelden van illegale migranten in handboeien.

Het machtsvertoon aan de grens is indrukwekkend. Een politiehelikopter surveilleert vanuit de lucht. Op de grond is ook het leger uitgerukt. Langs het grenshek patrouilleren soldaten in kaki jeeps of te voet, met geweer om de schouder.

Debat door prikkeldraad

Zouwail, een Syrische componist met een christelijk kruis rond de nek, probeert de nieuwe situatie te begrijpen. Hij staat op een treinspoor vóór een rode goederenwagon die is afgezet met dikke bundels scheermesdraad. Waar de wagon staat, lonkte een dag eerder nog een gat in de grensversperring. Dat maakte deze plek tot een populaire oversteekplaats.

„Zijn het de Duitsers die de grenzen hebben laten sluiten?”, vraagt Zouwail aan een groep Israëlische motorrijders die vanuit Berlijn op de terugweg naar huis is. Hun motortocht staat in het teken van de Duits-Israëlische vriendschap. Maar, zegt Maximilian Katz (50), ze zijn hier niet toevallig aan de Hongaarse kant van de grens. „We hoorden berichten waarin de situatie hier vergeleken werd met de holocaust en wilden het met eigen ogen zien.”

Recente videobeelden van Hongaarse agenten, die migranten in een kamp broodjes toewierpen, vond motorrijder Katz „onmenselijk”. Maar hij gaat ook in discussie met Zouwail over zijn motieven om naar Duitsland te trekken, hoewel hij al enkele jaren onderdak had in Turkije. Was hij daar niet veilig? En begrijpt hij dat Duitsland al overbelast is? Ze staan aan weerszijden van het prikkeldraad. Ze kunnen elkaar wel zien, maar niet aanraken.

„Ik snap niet wat het probleem is,” zegt Zouwail. Als Duitsland hem niet wil, zijn er vast andere landen. „Wij gaan niet weg”, is het antwoord.

Zo simpel is dat niet. Alle landen langs de grens voeren intussen hun eigen beleid. Ook de Kroatische autoriteiten maken zich zich op voor een grotere instroom. Het buurland van Servië en Hongarije, de jongste EU-lidstaat, heeft daarom 6.000 grenswachten laten uitrukken.

De Servische regering, op haar beurt, verklaart geen asielzoekers te zullen terugnemen die al op uit Hongaars grondgebied zijn. En Hongarije gaat ook langs de Roemeense grens een hek bouwen – volgens het Roemeense ministerie van Buitenlandse Zaken een „incorrect gebaar en een besluit dat indruist tegen de Europese geest”.

Doelloos activisme

In de Hongaarse grensdorpen lijkt de situatie zich voorlopig te normaliseren. Hier en daar wandelen nog enkele asielzoekers in de berm. Maar op de stoffige weide in Röszke, waar afgelopen dagen honderden migranten kampeerden in afwachting van hun registratie, liggen alleen nog verspreide hoopjes met kapotte tentzeilen, slaapmatjes en achtergelaten reistassen.

Een stel Tsjechische activisten slentert doelloos rond, op zoek naar verdwenen vluchtelingen. De bussen, die enkele dagen geleden nog werden bestormd door migranten die het lange wachten op een rit naar de registratiezone niet meer aankonden, staan nu leeg langs de kant van de weg. Het opruimwerk is begonnen.

Zoltán Hujder, journalist voor televisiekanaal RTL Klub, wordt er niet vrolijk van: „Mensen met kinderen die op de grond van de snelweg moeten zitten en het afsluiten van onze grenzen.” Hij zucht. „Tja, dat is blijkbaar het nieuwe Hongarije.”