Keiharde confrontatie Wilders en Kamer om ‘asieltsunami’

PVV-fractievoorzitter Geert Wilders tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen in de Tweede Kamer. Foto ANP / Bart Maat

De fractievoorzitters van de partijen in de Tweede Kamer gingen woensdag met elkaar in debat over de dinsdag gepresenteerde Miljoenennota tijdens de eerste dag van de Algemene Politieke Beschouwingen in Den Haag. Lees de belangrijkste ontwikkelingen terug.

De meeste partijen hebben voorafgaand aan het debat een tegenbegroting ingediend. Het CPB heeft deze tegenbegrotingen, net als de Miljoenennota, doorgerekend.

Vanaf 10.15 uur plaatsten we hieronder live-updates over het debat. Na de acht belangrijkste sprekers zijn we hiermee rond 22.30 uur gestopt. Het debat live verder kijken kan via NPO Politiek.

8. Jesse Klaver

GroenLinks-leider Klaver begint zijn inbreng door terug te komen op het betoog van Wilders, dat hem naar eigen zeggen “woedend” maakt. Klaver bezweert de taal en standpunten van de PVV altijd te zullen blijven bestrijden.

In zijn eigen verhaal legt Klaver de nadruk op een andere manier van kijken naar de economie. “Een kleinere overheid, meer markt en meer economische groei; het leidt niet tot goed onderwijs, betere zorg en meer werk”, aldus Klaver.

Twitter avatar groenlinks GroenLinks Klaver: Het kabinet vlucht in schijnoplossingen. Depolitiseren is het nieuwe regeren. Het is machteloze politiek. #apb15

7. Arie Slob

ChristenUnie-leider Slob spreekt, na een lange inleiding over de grote beproevingen waarvoor Europa en Nederland staan, het kabinet aan op een gebrek aan visie. De ‘feestbegroting’ van het kabinet verbloemt de meningsverschillen tussen de coalitiepartijen, denkt Slob. Hij vraagt zich af: “Waar klopt het kabinetshart?” Slob nodigt Rutte uit morgen bij zijn beantwoording Nederland “een inkijkje te geven in zijn hart”.

In de rest van zijn betoog hamert Slob op voor de ChristenUnie belangrijke thema’s als gezinnen, gehandicapten en het ongeboren leven. Slob was de eerste spreker die niet door zijn collega’s werd geïnterrumpeerd.

6. Alexander Pechtold

De Kamer moest duidelijk even bijkomen van de tirade van Wilders. D66-fractievoorzitter Pechtold werd dan ook in de eerste tien minuten van zijn betoog niet geïnterrumpeerd. Pechtold verdedigde in het begin van zijn betoog het feit dat D66 het kabinet de afgelopen jaren op financieel gebied heeft gesteund, maar over de huidige staat van het kabinet heeft hij z’n twijfels. VVD en PvdA staan volgens Pechtold nu “diametraal tegenover elkaar” en dat resultaat, zo is zijn voorspelling, in “anderhalf jaar nietsdoen, behalve geld uitdelen”. D66 zet tegenover deze “politiek van illusie” een “politiek van realisme”, aldus Pechtold.

Foto ANP / Bart Maat

Foto ANP / Bart Maat

Pechtold, die er de afgelopen jaren behoorlijk van langskreeg van andere oppositiepartijen omdat hij medeverantwoordelijk was voor het kabinetsbeleid, werd nu maar één keer geïnterrumpeerd: door Sybrand van Haersma Buma (CDA), zegt onze politiek redacteur Emilie van Outeren:

“Buma wilde juist weer wel steun van Pechtold voor het kabinet, voor de lastenverlichting om precies te zijn. Waar Pechtold hem eerder had verweten in een tuinstoel te gaan zitten, nam Buma hem nu kwalijk dat hij in een leunstoel achterover leunde. Pechtold scoorde meer in zijn interrupties op andere fractievoorzitters dan in zijn eigen, late, inbreng. Dat toont dat andere partijen het debat met hem minder belangrijk zijn gaan vinden.”

Pechtold benadrukte geen enkel vertrouwen te hebben in de eerder vandaag al vaak bekritiseerde justitiebegroting. Hij sloot af met een advies aan het kabinet: “Houd koers of hou ermee op!”

Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus Zowat de hele oppositie sorteert voor op afkeuring begroting V en J #apb15

5. Geert Wilders

PVV-leider Wilders mag als eerst het woord voeren na het diner. Hij spreeket naar eigen zeggen op een “dramatisch, beslissend moment in de geschiedenis”, daarmee refererend aan de vluchtelingencrisis. De grote aantallen vluchtelingen die naar Europa en Nederland komen zijn een “tikkende tijdbom” die ons bedreigt, zegt Wilders. En het kabinet staat in deze kwestie “aan de verkeerde kant van de geschiedenis”. “Het voortbestaan van ons mooie land wordt op het spel gezet.” Wilders zet de behandeling van asielzoekers af tegen de behandeling van ‘gewone’ Nederlanders, die volgens hem het slachtoffer zijn van bezuinigingen en koopkrachtverlies.

Foto ANP / Bart Maat

Foto ANP / Bart Maat

Pechtold is de eerste die Wilders interrumpeert en vraagt de PVV-leider of hij onderscheid maakt tussen bijvoorbeeld islamitische en christelijke asielzoekers uit Syrië. Wilders stelt dat Nederland op dit moment geen enkele asielzoeker mee kan opnemen. En vindt bovendien, zegt hij in reactie op Arie Slob (ChristenUnie), dat de meeste asielzoekers geen vluchtelingen zijn en dus hier niet thuishoren. Een harde confrontatie kwam met GroenLinks-leider Jesse Klaver, die Wilders verweet “xenofoob” te zijn. De PVV-leider zei venijnig dat Klaver er in zijn betoog “niet zo lekker uitkwam”.

Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus Detail: PVV stond in verkiezingsprogram 1000 asielzoekers toe; in berekening Wilders dus 20 terroristen. Zie p37: http://t.co/ImdYbi9JXE

Wilders voorspelt in zijn bijdrage dat een aanslag in Nederland “een kwestie van tijd” is en stelt dat de rest van de politiek in zo’n geval “bloed aan z’n handen” heeft. Hij illustreerde zijn punt door alle Nederlandse gemeenten op te sommen waar op dit moment al asielzoekerscentra (azc’s) zijn. Toen Wilders klaar was met zijn opsomming, zei Pechtold “dat wij deze gemeenten danken”, waarna een groot deel van de Kamer applaudisseren. Vervolgens gaf Wilders nog een opsomming van gemeenten die overwegen een azc op te richten.

Twitter avatar HalbeZijlstra Halbe Zijlstra Wilders die schreeuwt en D66 en GL die applaudiseren en daarmee geen oog hebben voor angst die er is. Zo voedt je extrmisme van twee kanten

De actie van Wilders leidde opnieuw tot felle kritiek van onder anderen Zijlstra (VVD), Buma (CDA) en Roemer (SP). De PVV-leider constateerde dat zijn opponenten “politieke lafaards” zijn. Hij besluit met woorden van deze strekking: “Kiezen we voor onze vrijheid of kiezen we van de capitulatie van Nederland?” Op de vraag van GroenLinks-leider Klaver wat zijn achterban concreet moet gaan doen zegt Wilders: “Pleeg verzet!”

De inbreng van Wilders typeerde zijn frontale aanval op de rest van de politiek, die gebeten reageerde, zegt onze politiek redacteur Tom-Jan Meeus:

“Hij riep zijn aanhang op tot patriottisme en democratisch ‘verzet’ tegen asielzoekerscentra te komen. Effectief voor zijn aanhang, verwerpelijk volgens de andere partijen.”

4. Diederik Samsom

De PvdA-fractievoorzitter begint, zoals bijna iedere spreker, met de vluchtelingencrisis, die hij “een crisis zonder weerga” noemt. “Wat bezielt zij die hun leven wagen en wat bezielt ons dat we hen zo laten zwoegen”, vraagt Samsom zich af. Hij sprak zijn teleurstelling uit over het uitblijven van een Europees akkoord op een top van afgelopen maandag. De PvdA wil dat er zo snel mogelijk een nieuwe top over de asielproblematiek komt. Opvallend genoeg werd Samsom gedurende zijn volledige termijn niet over dit onderwerp geïnterrumpeerd.

Samsom prees het economisch herstel en bedankte het kabinet daarvoor. De eerste felle interruptie kwam van D66-leider Pechtold, die vindt dat de toon van Samsom die van een “begrafenisrede” is. Hij vraagt zich of de PvdA nog ambities heeft voor komende anderhalf jaar, waarna Samsom Pechtold verwijt voor de zomer te zijn weggelopen bij de besprekingen over de hervorming van het belastingstelsel. Datzelfde antwoord krijgt GroenLinks-leider Klaver als hij Samsom vraagt of er nog te praten is over vergroeningsmaatregelen. Samsom staat in principe open voor nieuwe gesprekken. Maar de coalitie heeft van eerdere mislukkingen wel geleerd, zei hij. “We gaan niet weer in de Eerste Kamer een blauwtje lopen.”

Foto ANP / Bart Maat

Foto ANP / Bart Maat

Scherpe aanvallen over koopkracht
Over de koopkracht werd Samsom hard aangevallen door SP-leider Roemer, die hem verweet beleid te steunen dat de kloof tussen arm en rijk vergroot. De PvdA-leider had weinig moeite de aanvallen te pareren. “Ons hart ligt bij de 100.000 mensen die nu geen baan hebben maar die volgend jaar wel krijgen”, antwoordde Samsom. Volgens hem wordt de kloof tussen rijk en arm in Nederland juist verkleind. Roemer verwees naar cijfers van het Centraal Planbureau (CPB) waaruit blijkt dat de inkomensongelijkheid in Nederland licht toeneemt, met 0,3 procent. Samsom wees erop dat het kabinet bijna 1 miljard euro uittrekt voor het repareren van veel koopkrachtverlies.

Samsom besloot verder vrijwel zijn hele termijn aan energie en klimaat te wijden, analyseert onze politiek redacteur Emilie van Outeren:

“In dit kabinet ook geen oncontroversieel thema, maar het werd hem door de oppositie niet moeilijk gemaakt. Met vergezichten over ‘de generatie van mijn ouders gingen naar de maan, wij moeten naar de zon’ kon de oppositie weinig. Ook met zijn emotionele uitspraken over vluchtelingen in debatten in de afgelopen weten leek de oppositie met stomheid geslagen. Of vinden ze het minder interessant om de PvdA aan te pakken?”

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet Wie Samsom zo gloedvol hoort spreken over klimaat & energie, denkt toch onwillekeurig: die zou een prima minister van Duurzaamheid zijn #apb

Samsom sprak zelf niet over de fel gekritiseerde justitiebegroting. Aan het einde van zijn betoog wilde Samsom nog niet toezeggen of hij bereid is daar vandaag en morgen al aanpassingen aan te doen. Wel noemde hij de begroting “niet geweldig”:

Twitter avatar christiaanpe Christiaan Pelgrim Samsom vindt de justitiebegroting “niet geweldig”, vanwege ingeboekte bezuinigingen die weinig kans maken in de senaat #abp15

3. Sybrand Buma

CDA-leider Buma begint met een brede beschouwing over de erosie van normen en waarden binnen de Nederlandse samenleving. “Vintage CDA”, aldus onze politiek redacteur Emilie van Outeren. Buma werkte toe naar de vluchtelingencrisis. Hij stelt dat de Europese cultuur en tradities worden “overrompeld” door de crisis aan de buitengrenzen. “Het vluchtelingenvraagstuk groeit Europa en dit kabinet boven het hoofd”, vindt Buma. Hij pleit opnieuw voor deelname van Nederlandse aan militaire acties tegen Islamitische Staat (IS) in Syrië, die volgens hem noodzakelijk zijn om de vluchtelingenstroom te stoppen. Pechtold (D66) en Samsom (PvdA) wilden weten hoe een militaire operatie in Syrië er precies uit zou moeten zien, maar Buma wilde niet op de stoel van de generaals gaan zitten.

Opmerkelijker aan de bijdrage van Buma was volgens Van Outeren dat hij heel graag het kabinet wil steunen, iets wat hij de afgelopen jaren juist probeerde te voorkomen:

“Een voorwaarde voor steun aan de lastenverlichting van 5 miljard euro is wel dat het kabinet het plan om te schuiven binnen de vermogensbelastingen daarbuiten laat. Die zaken mag het kabinet van Buma niet verknopen.”

De andere oppositiepartijen waren verrast door de constructieve houding van Buma en vielen hem daarop aan:

Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus Buma heeft de laatste jaren zo stevig oppositie gevoerd dat de andere oppositiepartijen hem nu even stevig aanpakken #apb2015

CDA wil extra geld voor Defensie en veiligheid
Buma was verder kritisch over de arbeidsmarkt, die volgens hem verder hervormd en geflexibiliseerd moet worden zodat er meer banen kunnen worden gecreeërd. Ook vindt het CDA dat de bezuinigingen op Defensie nog verder moeten worden teruggedraaid. Buma wil dat er 200 miljoen extra bij komt. De stem van het CDA is voor het kabinet belangrijk omdat de christen-democraten waarschijnlijk in veel gevallen nodig zijn voor een meerderheid in de Eerste Kamer.

Naast extra geld voor Defensie wil Buma ook meer geld voor Justitie (200 miljoen). Buma wilde niet hard stellen of hij - en de 12 CDA’ers in de Eerste Kamer - betrokken begrotingen zullen blokkeren als hij zijn zin niet krijgt.

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet Buma wil ook 200 miljoen extra voor veiligheid. Onder andere te betalen uit het schrappen van Asschers banenplannen. #apb

Toen de CDA-leider in zijn bijdrage cijfers begon te noemen werd hij overigens geconfronteerd met het feit dat het CDA geen tegenbegroting had ingediend:

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet Buma legt eisen CDA op tafel: hij wil 200 miljoen extra voor defensie. Waar is dan jullie tegenbegroting? vraagt Zijlstra #apb

2. Halbe Zijlstra

Al snel tijdens het betoog van VVD-fractieleider Zijlstra kwam de justitiebegroting ter sprake, die door veel oppositiepartijen wordt bekritiseerd vanwege ingeplande besparingen op de strafrechtketen en de veiligheidsdiensten. De oppositieleiders, onder wie Pechtold en Wilders, vielen Zijlstra hard aan op het thema veiligheid. “Vijf jaar VVD op Veiligheid en Justitie en de puinhoop was nooit zo groot”, zei Pechtold. “De tijden dat de VVD stond voor de veiligheid van Nederland zijn duidelijk voorbij”, concludeerde Wilders. Zijlstra pareerde de kritiek laconiek, vindt Van Outeren:

“Zijlsta is de koning van de nonchalance. Met mij valt altijd te praten, we moeten het probleem niet groter maken dan het is, we moeten niet op zaken vooruit lopen etc. Maar hij is ook wel eerlijk dat het niet zijn justitiebegroting is en hij gaf toe dat hij heeft gekozen het VVD-deel van de meevaller aan defensie te geven. Staatsrechtelijk is het juist dat hij niet op de stemming in de senaat vooruit wil lopen. Aan de andere kant is de justitiebegroting een vrij zekere nederlaag voor het kabinet. En het gevaar dat net als bij defensie en inlichtingendiensten eerst bezuinigd wordt en mensen weggaan en er dan weer gerepareerd moet worden. De oppositie zal met moties proberen de VVD mee te krijgen voor meer geld voor justitie. Grote vraag is waar dat geld dan vandaan zou moeten komen.”

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet Opmerkelijke redenering van Zijlstra (VVD): de misdaad daalt, dus kunnen we bezuinigen op veiligheid. #apb
Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus Even de feiten:in hun verkiezingsprogramma’s bezuinigden, behalve de SGP, álle oppositiepartijen op veiligheid: http://t.co/6fnI3nuxsc #apb

Verwijt over ‘loze beloften’ in asielcrisis
Een nieuwe harde aanvaring tussen Zijlstra en Wilders kwam toen de PVV-leider hem vroeg naar het sluiten van de grenzen. Volgens Wilders doet het kabinet veel te weinig. Zijlstra antwoordde de PVV’er door te zeggen dat het sluiten van de grenzen een “droombeeld” is. Een opmerkelijke uitspraak, aangezien VVD-Kamerlid Azmani in maart nog met een plan kwam om de Europese buitengrenzen voor asielzoekers te sluiten. Later lichtte hij het VVD-standpunt verder toe door te zeggen dat “grenzen dicht met hekken niet werkt”. “Vluchtelingen kunnen nog steeds komen, maar gaan dan meteen terug”, aldus Zijlstra:

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet Zijlstra komt nu met een nieuwe uitleg van het plan-Azmani: de grenzen van Europa gaan “niet op een fysieke manier” dicht. #apb

Buma en andere oppositieleiders begrepen niets van die uitleg en verweten Zijlstra “loze beloften” als het gaat om het regelen van meer opvang in de regio voor vluchtelingen. Zijlstra verweet de CDA-leider niet open te staan voor oplossingen en adviseerde hem een andere baan te gaan zoeken.

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet Volgens Zijlstra is het plan-Azmani (grenzen Europa dicht) kabinets- en Europees beleid. Vinden Samsom en Dijkhoff dat ook? #apb

Zijlstra bleef bij zijn vergezicht van wereldvrede, zegt Van Outeren:

“Oppositiepartijen vragen realiteitszin, maar bieden ook geen alternatieven. Pechtold vergeleek Zijlsta’s realisme met dat van een kandidaat-Miss World. De toon van Zijlstra is wel steeds desperater. Oppositie, werk nou toch eens mee aan het oplossen van dit enorme probleem! Het is onze heilige plicht! Dat zijn woorden die we meer kennen van de coalitiegenoot. Jammer dat het debat een herhaling van zetten is en er niet wordt doorgepakt op de gebrekkige financiële onderbouwing van het idee van opvang in de regio. Want daar staat in de begroting weinig over.”

Zo af en toe kreeg Zijlstra ook de lachers op zijn hand, bijvoorbeeld toen hij over de kracht van de Nederlandse tuinbouwsector sprak:

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet Zijlstra, kijkend naar SP-fractie: stel je voor, de tomaat als symbool van vooruitgang in plaats van stilstand en protest #apb

Zijlstra: verdere hervorming arbeidsmarkt
In het slot van zijn betoog zette Zijlstra zich verschillende keren af tegen coalitiepartner PvdA, bijvoorbeeld op het gebied van de arbeidsmarkt.

“Zijlstra, die nooit fan was van het sociaal akkoord, roept dat de arbeidsmarkt verder hervormd moet worden. Dat roept veel reactie op bij andere partijen, ook omdat het wederom een controversieel onderwerp binnen de coalitie is. In die coalitie leek juist afgesproken niets meer te doen aan zzp’ers en pensioenplannen laten op zich wachten.”

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet Zijlstra neemt alvast voorschot op coalitie zonder PvdA: pleidooi tegen cao’s, voor demotie, zzp’ers en minder doorbetaling bij ziekte #apb

1. Emile Roemer

SP-leider Roemer, die vorig jaar bij het begin van de APB hard werd aangevallen omdat hij geen tegenbegroting had gemaakt, begon zijn inbreng met de vluchtelingencrisis. Hij hekelde de politieke impasse in Europa en Nederland. Roemer werd al snel geïnterrumpeerd door Wilders, die hem - net als tijdens het asieldebat vorige week - verweet de grenzen wagenwijd open te laten. Volgens de PVV-leider is dat tegen de wens van de SP-kiezer, die in wijken met veel asielzoekers zouden wonen. Met de aanval hoopte Wilders kiezers bij de SP weg te halen.

Wilders maakte zijn mislukte stunt aan het begin van het debat “een beetje goed door meteen op Roemer in te hakken over vluchtelingen”, zegt onze politiek redacteur Emilie van Outeren vanuit de Kamer:

“Maar van diens repliek dat de tekorten aan sociale woningen de schuld van de PVV is, had hij niet terug.”

Foto ANP / Martijn Beekman

Foto ANP / Martijn Beekman

Roemer kritiseerde verderop in zijn betoog de koers van de coalitie. Volgens hem draagt het kabinetsbeleid bij aan “groeiende ongelijkheid en tegenstellingen in de samenleving”. De SP-leider stelt dat steeds meer mensen hun zorg niet meer kunnen betalen en dat veel te veel kinderen onder de armoedegrens leven. Ook maakt hij zich boos, zoals veel andere sprekers vandaag naar verwachting ook zullen doen, om de volgens hem ondoordachte besparingen op Veiligheid en Justitie. Een zwak momentje voor Roemer was er toen CU-leider Slob hem naar de gaswinning in Groningen vroeg:

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet Beetje pijnlijk. Roemer: verdere beperking gaswinning Groningen. Slob en Klaver constateren: geen geld daarvoor in SP-tegenbegroting. #apb

Roemer concludeert aan het einde van zijn inbreng dat VVD en PvdA het te vaak oneens zijn en dat de coalitie daarmee een ‘hindermacht’is geworden. “De cadeautjes zijn verdeeld, de fut is eruit”, aldus de SP-voorman. Het viel Van Outeren op dat Roemer niet één thema uitlichtte:

“Hij ging als een ‘boodschappenlijstje’ langs alle onderwerpen. Veel aandacht voor de zorg, waar bijna niemand op inging en geen enkele andere partij wil het debat aan over zijn plannetje om de zorg weer te nationaliseren. Ook opvallend: hij had het nauwelijks over internationale dreigingen, maar over hele nationale onderwerpen. Deed het ontspannender en sterker dan vorig jaar, maar geen weergaloos debater.”