Het kabinet had haast en zit nu met politieblokkades

De FNV heeft de overheid en andere bonden voor de rechter gedaagd. Hoe kon het zo uit uit de hand lopen met de ambtenaren-cao?

Naar verwachting enkele duizenden politieagenten voeren vandaag in Den Haag actie voor een betere cao, tijdens de Algemene Beschouwingen in de Kamer. Foto Remko de Waal/ANP

Het kabinet had zo graag in alle rust een nieuwe rijksbegroting gepresenteerd. Zonder politieagenten die actievoeren voor een betere cao en vandaag ministeries in Den Haag blokkeren. Zonder een meldpunt waar ambtenaren aangifte kunnen doen van ‘diefstal’ van hun pensioen bij fonds ABP. En zonder het kort geding van vakbond FNV tegen de overheid en andere vakbonden dat morgen dient in Den Haag.

Na vier jaar bevriezing van de lonen ligt er een ‘loonruimteovereenkomst’ voor 800.000 ambtenaren bij de overheid en in het onderwijs. Een „unieke prestatie”, vindt minister Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA), dankzij de „constructieve medewerking” van drie ambtenarenbonden. Maar de FNV vindt het een „sigaar uit eigen doos” omdat de verhoging gedeeltelijk wordt betaald met de pensioenen van 2,8 miljoen deelnemers van ABP. Er is geen „open en reëel overleg” geweest, stelt FNV. Een akkoord zonder de grootste bond, die 56 procent van de ambtenaren die vakbondslid zijn vertegenwoordigt, is ongeldig, zal de FNV morgen bij de rechter betogen.

Hoe heeft het zo uit de hand kunnen lopen? Vooral door haast, zeggen betrokkenen die alleen anoniem hun verhaal willen doen. Het kabinet wilde per se voor Prinsjesdag een breed akkoord dat als basis kon dienen voor verschillende ambtenaren-cao’s.

Geen bandopnamen

Op 28 mei polsen vertegenwoordigers van Sociale Zaken en Binnenlandse Zaken of de FNV wil praten over het cao-conflict. Dat gaat via de Algemene Centrale van Overheidspersoneel (ACOP), waarbij de FNV is aangesloten. De vakbond gaat akkoord met verkennende en vertrouwelijke gesprekken. Er worden geen notulen en bandopnamen gemaakt.

Het voorstel om meer loon te betalen en minder pensioenpremie ligt al bij de eerste gesprekken op tafel. Zo gek is het ook niet; bij een cao-akkoord wordt vaker gekozen voor meer salaris nu en minder later. Technisch kan het, als pensioenfonds ABP niet meer de loonontwikkeling, maar die van de prijzen gaat volgen. Ook dat doen meer pensioenfondsen.

Maar de verkennende gesprekken vlotten niet echt. In de middag van woensdag 8 juli breekt de ACOP FNV het overleg af. Ook de andere drie vakcentrales – CNV, het Ambtenarencentrum en CMHF – lijken geen vertrouwen in het overleg te hebben.

Premier Rutte gaat zich er persoonlijk mee bemoeien. Op donderdag 9 juli, de dag voor de laatste ministerraad voor het zomerreces, wordt een laatste poging gedaan. Alle partijen worden ’s avonds nog eens uitgenodigd en tegen elven door het kabinet voor de keuze gesteld: de formele onderhandelingen gaan nu beginnen. Wie doet wel en wie doet niet mee?

De FNV haakt af: de effecten van het plan zijn onbekend en er is geen mandaat van de achterban. Interne discussies over de pensioenhervormingen spelen bij de FNV ook mee, zeggen betrokkenen.

Maar de overige drie vakbonden beraden zich en blijven aan tafel zitten. De FNV mag dan de grootste zijn, de bond is niet de baas in de polder, vinden ze. Het is ook een mooie loonsverhoging na vier jaar – afwijzing zou niet verantwoord zijn tegenover de achterban.

Sommige aanwezigen zijn verbaasd over wat zich afspeelt. Ook omdat de ministeries van drie PvdA-kopstukken bereid blijken om zonder de FNV zo’n groot akkoord te sluiten. FNV-voorzitter Heerts zal het Plasterk en minister Asscher en staatssecretaris Klijnsma van Sociale Zaken niet in dank afnemen, denken ze. Heerts noemt het later „onbegrijpelijk, ongehoord en eigenlijk onbeschoft” van het kabinet.

Er wordt in de nacht van 9 op 10 julie tot drie, vier uur doorgepraat. De volgende dag wordt het akkoord formeel gesloten. Het gaat om een loonsverhoging van ruim 5 procent voor 2015-2016, plus eenmalig 500 euro voor ambtenaren bij rijksoverheid, politie, defensie, rechterlijke macht en onderwijs. Gemeenten, provincies, waterschappen en universitaire medische centra krijgen er in 2016 1,4 procent erbij. De reglementswijziging bij ABP moet nog wel worden goedgekeurd. Dat gebeurt op 3 september in de ‘Pensioenkamer’, waarin werkgevers en werknemers vertegenwoordigd zijn. ABP, dat alleen een uitvoerende partij is, spreekt er zijn zorgen uit. Het fonds is kwetsbaar. Premieverlaging zal het vermogen in de toekomst aantasten en het herstelplan zal volgend jaar aangepast moeten worden – met mogelijke gevolgen voor de pensioenen. De werkgevers en de drie vakcentrales stemmen voor. De FNV zit er als toehoorder bij en stemt niet.

Torpederen

Op basis van het akkoord zijn vorige week al voorlopige cao’s gesloten voor rijksambtenaren, de rechterlijke macht en defensie. Toch kan het nog spannend worden of het kabinet straks niet met gaten in de begroting zit. De sociale partners willen de loonsverhoging deels betalen met de afschaffing van de ‘herstelpremie’ van 1 procent bij ABP: een extra premie om aan te sterken als fonds. Maar het is het bestuur van ABP dat daarover gaat, en dat besluit in november of dit verstandig is.

De Tweede en Eerste Kamer zouden het akkoord nog kunnen torpederen. Voor de overgang van loon- naar prijssystematiek is bij ABP, dat in 1996 geprivatiseerd werd, een wetswijziging nodig. Een formaliteit, maar die wijziging ligt politiek zeer gevoelig. Gaan de PvdA-fracties, net als de PvdA-bewindslieden, tegen de FNV in? Voorzitter Heerts noemde de overeenkomst gisteren nog een „gotspe”. Hij wil een ‘referendum’ voor alle 2,8 miljoen ABP-deelnemers houden.

    • Eppo König