Wat u kunt doen

Prinsjesdag is bij uitstek het moment om aan de toekomst te denken. Niet alleen voor politici. Jonathan Holslag roept op tot meer betrokkenheid en burgerzin.

Foto Thinkstock

Deze wereld gaat dood, althans de wijze waarop zij is georganiseerd, de wijze waarop macht wordt verdeeld, politiek bedreven en rijkdom gedefinieerd. De aftakeling is geen fraai zicht. Economische problemen steken overal de kop op. Traditionele politieke verhalen bezielen niet meer. Extremisten, nationalisten en vooral opportunisten storten zich als gieren op de leemte. De wereld staat wellicht aan het begin van een lange periode van onzekerheid en onveiligheid. In elke crisis, zo leert ons een oude wijsheid, schuilt echter een kans.

Crisissen als deze zijn niet uitzonderlijk. Maar voor het Westen staat er nu veel op het spel. De huidige wereldorde, de internationale spelregels en organisaties zijn immers grotendeels gevormd ten bate van onze belangen. En zo heeft ook u een reden om bezorgd te zijn. Maar dat betekent allerminst dat we de situatie moeten ondergaan. Niets mag ons tegenhouden om in plaats van deze zieltogende wereldorde een betere neer te zetten, een wereldorde waarin de welvaart democratischer verdeeld is, maar waarin wij de toon blijven zetten als innovatieve kracht – economisch, sociaal, politiek en artistiek.

En denkt u maar niet dat we de verantwoordelijkheid over kunnen laten aan de politici, de Europese ambtenaren in hun Brusselse bubbel, of diplomaten in een ver land. Wij zijn het die front zullen moeten vormen in het nieuwe gevecht om een veilige, welvarende en waardige toekomst. Het eerste gevecht is er dus een tégen passiviteit, routine en onverschilligheid en vóór betrokkenheid, ambitie en burgerzin.

Burgerzin betekent minder berusting en meer bewustzijn, bewustzijn vooral van onze mogelijkheden. Nergens ter wereld kunnen burgers zoveel invloed uitoefenen op het politiek leiderschap als hier. Er zijn minder mensen nodig om een parlementslid aan de macht te brengen als om in het weekend een voetbalstadion in eredivisie te doen vollopen. Laten we ook niet onderschatten hoe wij met onze aankopen een verschil maken, met het eten dat we kopen, de kleding, onze woning... Zelfs een arme West-Europeaan verdient drie keer meer als een modale burger in China. Wij staan dus nog steeds bovenaan de voedselpiramide. Weinigen kunnen ook zo vrij hun mening uiten en daardoor een stempel drukken op anderen.

Dan moeten we ons natuurlijk wel een mening willen vormen. We zijn er als de kippen bij om te roepen dat bijvoorbeeld de economie niet meer te begrijpen is voor de normale mens, maar we verschuilen ons er maar wat graag achter om de dingen op hun beloop te laten. Schuldige onwetendheid, noemde Voltaire dat. We mogen meer transparantie eisen, maar we dienen dan ook zelf een inspanning te leveren om te begrijpen, om de uitdagingen in de wereld te doorgronden, om niet langer de krant te kopen die ons zoet houdt met pagina’s kolder, of het tv-programma dat miserie breed uitsmeert zonder ons uit te leggen hoe die ontstaat, laat staan wat we er aan kunnen doen.

In de vaart der volkeren is stilstaan geen optie. Zelfs de meest verbeten poging om te behouden wat we hebben, is gedoemd te mislukken, als we de anderen niet evenaren of overtreffen in begeestering en werklust. En als we goed kijken, voorbij de verlaten bedrijventerreinen, de vluchtelingendorpen en de miserie aan de buitenrand van Europa zien we de nieuwe wereld al ontstaan: ondernemers die de weg bereiden voor een meer kwaliteitsvolle economie, burgemeesters die strijden voor leefbare steden, nieuwe Europeanen die zich ontpoppen tot vurige pleitbezorgers van onze waarden, kunstenaars die de kracht van de mensen in de verf zetten… Ze zijn nog zwak, de tekenen van vooruitgang, en de kloof tussen de werkelijkheid en de betere wereld blijft gigantisch, maar ze zijn er.

Deze periode van onzekerheid kondigt zich voor mij aan als een ultieme test voor de vooruitgangsgedachte. Nooit eerder genoten zoveel mensen van goed onderwijs, was informatie zo toegankelijk en konden we zo gemakkelijk onze ideeën delen. Maar is dat voldoende om te voorkomen dat de fase van zelfgenoegzaamheid omslaat in cynisme, paniek en protectionisme als de ware omvang van de uitdagingen doordringt? Een zaak staat vast: in plaats van te staan brullen over een gebrek aan leiderschap, is het vooral aan ons, burgers, om onze vrijheid, rijkdom en invloed op een verstandigere manier te benutten. Sterk leiderschap vereist sterk burgerschap.

    • Jonathan Holslag