Voor Rutte II is het niet alleen maar feest

Wie vandaag de tv aanzet, zal moeite hebben het goede nieuws van het kabinet te missen. Maar er is genoeg dat Ruttes boodschap kan ontregelen.

Zijn de zeven magere jaren eindelijk voorbij, krijgt de coalitie er een ellendig vluchtelingenjaar bij. Grote politieke vraag de komende dagen: slaagt Rutte II erin de bedreigingen van het vluchtelingenvraagstuk weg te drukken met een stortvloed van mooi economisch nieuws?

Normaal is Prinsjesdag voor kabinetten een prachtig moment om tevreden over zichzelf te zijn. Alle camera’s gericht op ministers die hun prestaties uitstallen. Cijfers over economie en overheidsfinanciën. Troonrede en Gouden Koets die verzorgen dat politiek en folklore zich vermengen: majesteit als symbool van een samenleving die zijn regering vertrouwt. Dat is het opzetje.

De afgelopen zeven jaar was het hiermee, zoals bekend, nogal behelpen. Zwakke economie, tegenvallers, fragiele coalities: sinds 2008 legde ‘Den Haag’ vrijwel stelselmatig de vinger op de eigen zere plek. Als het economisch meezat, viel het kabinet. Als het kabinet niet viel, zat het economisch tegen.

Dit jaar is dat volledig anders. De economie doet het onverwacht goed, de meevallers stapelen zich op: volop geld voor nieuw beleid en miljarden die zijn gereserveerd voor lagere belastingen.

Goednieuwsshow

Het kabinet zet vanavond over de volle breedte bewindslieden in voor de presentatie van zijn successen. Premier Rutte (VVD) zit in EenVandaag; minister Dijsselbloem (Financiën, PvdA) in De Wereld Draait Door; de ministers Hennis (Defensie, VVD) en Ploumen (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, PvdA) in Nieuwsuur; vicepremier Asscher (PvdA) in Pauw. Wie de televisie aanzet, zal moeite hebben het goede nieuws van het kabinet te missen.

Toch zijn er drie elementen die de centrale boodschap van Rutte II vandaag en later in de week, bij de Algemene Politieke Beschouwingen, kunnen ontregelen. In de eerste plaats is dat natuurlijk de vluchtelingencrisis. De toestroom uit Syrië leidde er de laatste dagen zelfs toe dat EU-landen, inclusief Duitsland, hun grenzen sloten. Het draagt bij aan de vrees van een onbeheersbaar probleem waarop de EU – en het kabinet – niet is voorbereid.

Voor PVV-leider Geert Wilders een ideaal vertrekpunt: het goede nieuws negeren en de bedreigingen benadrukken. Er komt bij dat in de VVD, zo bleek in het laatste fractieweekeinde, de vrees groeit dat de partij, net als na Paars II (1998-2002), electorale ruimte op rechts laat ontstaan. In die redenering kan Wilders, mogelijk aangevuld met Bram Moszkowicz (VNL), bij volgende verkiezingen de rol opeisen die destijds Pim Fortuyn vervulde. En een VVD die dit gevaar vóór wil zijn, kan zóver naar rechts trekken dat het coalitiepartner PvdA letterlijk te veel wordt.

Voor economen is de vraag of het kabinet niet te veel pronkt met het economisch succes vooral gebaseerd op externe factoren: lage olieprijs en gunstige koers van de euro. Zij betwijfelen of het verstandig is, zoals Rutte II wil, om de belastingen voor burgers met vijf miljard euro te verlagen. Zij willen de meevallers gebruiken om het overheidstekort versneld terug te dringen. Een opvatting die weinig weerklank in Den Haag vindt: deze generatie politici is erg toe aan goed nieuws voor de burger.

Het fiscaal-economische deel van de Algemene Politieke Beschouwingen belooft daarom vooral te gaan over de manier waarop de lastenverlichting wordt ingezet. Met als reële mogelijkheid dat de week eindigt, net als in 2013, zonder zekerheid of voldoende oppositiepartijen eind dit jaar de fiscale plannen in de Eerste Kamer steunen.

In de coalitie domineert de analyse dat de burger ontevreden blijft omdat hij te weinig merkt van het herstel: vandaar die lagere belastingen over de hele linie. Maar grote oppositiepartijen zien vooral nadelen. Zo zal D66 vaststellen dat de aanpak van het kabinet te weinig doet voor de werkloosheid. De partij heeft tegenvoorstellen gemaakt om met gerichte lastenverlichting meer banen te creëren.

Najaar van politieke onzekerheid

En het CDA, zeer waarschijnlijk nodig voor een meerderheid in de senaat, steunt de lagere lasten maar heeft bezwaren tegen het onderdeel waarmee – op verzoek van de PvdA – de inkomensverdeling evenwichtig blijft: een aanpassing van de zogenoemde vermogensrendementsheffing, waardoor mensen met een vermogen van boven de 100.000 euro meer belasting gaan betalen.

Zo zijn er meer oppositiepartijen die zich (nog?) niet definitief willen scharen achter het hart van het economisch beleid. Met als mogelijk gevolg een lang najaar van politieke onzekerheid. Terwijl tegelijk ook binnen de coalitie twijfels groeien of het economisch herstel genoeg zal zijn om het vertrouwen van de burger te herwinnen. Het is de stand van zaken op Prinsjesdag 2015: fraai nieuws, grote bedreigingen, twijfels binnen de coalitie, onzekere uitkomst.