Vierde in 2,5 jaar: Australië draait zijn premiers door

De rechtse premier Abbott werd gisteren slachtoffer van een interne partijrevolte. Malcolm Turnbull wordt de vierde premier in 2,5 jaar tijd.

...en de net afgetreden Australische premier Tony Abbott. Foto Sam Moody/EPA

Toen Tony Abbott gisteren wakker werd, kon hij onmogelijk bevroeden dat zijn laatste nacht als premier van Australië achter hem lag. Maar om vier minuten over vier in de middag eiste partijgenoot Malcolm Turnbull een leiderschapsstemming binnen de Liberal Party of Australia. Rond tien uur in de avond was Abbott weggestemd als partijleider en daarmee ook als premier.

Na Julia kwam Kevin. Na Kevin kwam Tony. Na Tony komt Malcolm. Turnbull wordt de vierde premier in 2,5 jaar tijd. Nog verbazingwekkender is dat Kevin Rudd, Julia Gillard en Tony Abbott niet door de kiezers zijn weggestuurd maar opzij zijn geschoven door rivalen binnen de eigen partij.

Australische commentatoren vroegen zich op televisie af hoeveel reputatieschade het land lijdt. „De laatste keer dat een Australische premier zijn termijn uitzat, hadden we nog geen iPhones”, verzuchtte een van hen. De laatste premier die zijn termijn volbracht was de liberaal John Howard in 2007.

Abbott verliet stilletjes het Australische parlement. Hij gaf geen persconferentie.

Het zal wellicht de eerste keer zijn geweest dat de scherpe debater geen oneliner paraat had. Abbott was ervan overtuigd dat hij Australië beter en veiliger had gemaakt. Hij dacht dat een meerderheid van de bevolking zijn afkeer tegen homohuwelijk en strenge regels tegen klimaatverandering steunde, net als zijn harde immigratiebeleid.

Abbott besloot om niet alleen in Irak maar ook in Syrië IS te bombarderen om het terrorisme, dat volgens hem ook Australië bedreigde, aan te pakken.

In de peilingen kreeg hij echter geen krediet. Zijn impopulariteit maakte het voor Turnbull relatief eenvoudig om Abbott aan de kant te zetten. „De kiezers hebben al lang besloten wat zij van Tony Abbott vinden”, zei Turnbull.

De 60-jarige Turnbull maakte naam en faam als zakenbankier en durfinvesteerder. Door handige beleggingen in IT werd hij miljonair. Daarna ging hij de politiek in en werd hij parlementslid voor Wentworth, een chic kiesdistrict in Sydney. Hij klom op tot partij- en oppositieleider.

In 2009 stelde hij een systeem van verhandelbare CO2-emissierechten voor. „Wij kunnen niet de partij van klimaatniksdoeners zijn”, zei Turnbull toen. Dit leidde tot een opstand binnen zijn fractie, die steun geniet van de zeer invloedrijke mijnbouwsector in Australië. Met een stem verschil werd Turnbull toen afgezet door een conservatiever parlementslid: Tony Abbott. In die zin heeft Turnbull nu zijn revanche.

Ook Turnbull krijgt weinig tijd

Tijdens Turnbulls eerste persconferentie als aantredend premier was het stijlverschil zichtbaar. Waar Abbott inhoudelijk fel maar geen groot spreker is, oreerde Turnbull losjes met zijn hand in zijn zak. „De technologische vernieuwingen die onze maatschappij op zijn kop zetten zijn eigenlijk positief. Australië moet een innovatief, creatief en lenig land worden”, aldus Turnbull.

Het wordt geen eenvoudige taak Australiërs te overtuigen van dit optimisme. Australië heeft veel te verliezen bij een teruglopende groei in China. De Chinese bedrijven, die een onstilbare honger hadden naar Australische steenkool en ertsen, zorgden de afgelopen jaren voor een economische hausse. ‘Als de mijnen minder winstgevend zijn, waar halen wij dan geld en banen vandaan?’ is de vraag.

In Australië is een debat losgebarsten over een vrijhandelsverdrag met China. De Liberalen denken dat het banen oplevert en zijn voorstander, Labor denkt dat banen juist zullen verdwijnen. De hoop is dat Turnbull de twee kampen in het parlement nader tot elkaar brengt.

Vandaag zal Turnbull, voorstander van de republiek, waarschijnlijk ingezworen worden door gouverneur generaal Peter Cosgrove, de vertegenwoordiger van koningin Elizabeth II in Australië. Dan zal hij pas premier zijn. Maar gisteren vertelde Turnbull hoe hij zijn taak als premier voor zich ziet. Zeker als het om de economie gaat, moet een premier complexe zaken uitleggen en vervolgens met goed beleid komen om mensen te overtuigen, zei hij. Als Turnbull een les leert van de val van Rudd, Gillard en Abbott weet hij dat hij snel moet overtuigen: de kans bestaat dat hem weinig tijd wordt gegund.

    • Melle Garschagen