Meer zelfvertrouwen door Anne

Gevangenen leiden elkaar rond op een expositie over Anne Frank. „Door haar zie ik mijn leven in perspectief.”

Arjen in het zaaltje van de Zwolse gevangenis met Anne Frank-tentoonstelling. Als gedetineerde haalde hij zijn gidsdiploma. ,,Het is hier niet slecht.'' Foto Pieterjan Luyten

De gedetineerde gids is een voormalig drugsdealer. In ferme pas loopt Arjen (23) – liever geen achternamen – langs de kunststofpanelen met tekst en foto’s over de Tweede Wereldoorlog. De vooroorlogse periode, het begin van de oorlog, de Jodenvervolging. Arjen: „Al die massamoorden, waarom toch? We zijn allemaal mensen.”

Vroeger brouwde Arjen de ‘partydrug’ GHB en stond hij op de uitkijk bij inbraken, nu leidt hij medegevangen rond op een Anne Frank-tentoonstelling in de gevangenis van Zwolle.

Die expositie, Laat me mezelf zijn – het levensverhaal van Anne Frank, is opgezet door de Anne Frank Stichting, Exodus (een vrijwilligersorganisatie die hulp geeft na detentie) en de Dienst Justitiële Inrichtingen van het ministerie van Justitie. Tot eind deze week is ze te zien in een zaaltje op de H-vleugel van de Zwolse gevangenis. De tentoonstelling moet gevangenen aanmoedigen na te denken over thema’s als antisemitisme, racisme, discriminatie, vrijheid en democratie. De expositie reist ook naar kerken en scholen, strijkt neer in buurtcentra en bibliotheken.

Feestelijk

De stemming is feestelijk, deze middag. Terwijl bewakers met rinkelende sleutelbossen en ruisende portofoons een oogje in het zeil houden, ontvangen gedetineerden hun certificaat om medegevangen rond te mogen leiden. Hier gidst een moordenaar een drugsdealer en praat de winkeldief met een verkrachter over discriminatie en vooroordelen.

Gevangenisgids word je niet zomaar. Ze zijn geselecteerd op geschiktheid. Zo moet je rustig kunnen uitleggen en belangstelling voor geschiedenis hebben. Daarna kregen ze een stoomcursus in rondleiden.

Het gidsdiploma is voor velen geen vanzelfsprekendheid, zegt Cihani Tekeli, die namens de Anne Frank Stichting de gidsen opleidt. „Sommigen zijn nooit naar school geweest. Ze zijn bang om te falen en ontzettend verlegen. Zo’n certificaat is echt een schouderklopje.”

Arjen kent Annes levensverhaal uit zijn schooltijd. Door het verhaal ziet hij zijn eigen leven in perspectief, zegt hij. Het werkt relativerend. Het inspireert. „Anne leefde in angst, ze wilden haar vermoorden. Niemand zoekt mij. Ik volg een midden- en kleinbedrijfopleiding en ben de hele dag bezig. Het is hier niet slecht.”

Tien jaar voor moord

Arjen zit nog tien tot vijftien maanden vast. Over zijn reïntegratie is hij positief. „Met mijn familie heb ik een goede band, ik zie ze elke week. Ze begrijpen dat ik rare dingen heb gedaan door mijn problemen met de GHB.”

De andere gevangen zijn minder positief. Celgenoot Jeffrey (26) is bang dat hij zonder verklaring omtrent het gedrag moeilijk aan een baan komt. En Doran (35) – „tien jaar voor moord” – denkt dat zijn verleden mensen afstoot. Over één ding zijn de gedetineerden het eens: het gidscertificaat is een succes. Ze hebben meer zelfvertrouwen. Een dertigjarige gevangene in Adidas-jack: „Ik had alleen mijn veter- en zwemdiploma A. Ik heb nu eindelijk een echt diploma.”

Arjen wil zijn opleiding afmaken en zou daarna het liefst een opkoopbedrijf beginnen. „Dat zou een droom zijn. Ik vind handel mooi. Toen ik in Turkije op vakantie was, ging het afdingen best goed.”

Maar eerst naar Amsterdam. Amsterdam? Arjen: „Ja, naar het Achterhuis. Die schuilplaats achter de boekenkast, dat is echt knap werk.”