Het mediamenu van de Noord-Koreaan

De BBC wil een radioprogramma maken voor Noord-Koreanen. Dat is weer eens wat anders dan de hele dag Kim Jong-un.

Journalisten posten bij de ‘Grand Unification Bridge’ op de grens tussen Noord- en Zuid-Korea. Foto Reuters/Kim Hong-Ji

Zelfs als ze zouden willen, is het niet makkelijk voor Noord-Koreanen om de uitzendingen via de korte golf te beluisteren die de BBC vorige week zei te willen beginnen. Het blijft riskant te ontsnappen aan de eeuwige stem en de greep van hun almachtige leiders.

Niet dat er geen radio’s zijn. In elke Noord-Koreaanse woning zit een kabelaansluiting, meestal in de keuken, maar die is louter bestemd voor de boodschappen van de staat. Het apparaat zelf is niet uit te schakelen, hooguit kan het volume worden aangepast.

Andere radiotoestellen zijn wettelijk alleen toegestaan als de bezitters bij de politie eerst het tuningmechanisme onklaar hebben laten maken. Zodat ook daarop louter staatsprogramma’s te horen zijn en er niet stiekem naar buitenlandse uitzendingen wordt gezocht.

Inspecteurs controleren regelmatig, vaak rond middernacht, bij mensen thuis of er niet wordt gesjoemeld met radio’s. Overtredingen kunnen worden bestraft met enkele maanden in een mobiele werkbrigade, interne verbanning of zelfs een verblijf in een politiek strafkamp.

Uit de ether in de meeste woningen schallen daarom altijd, behalve ’s nachts, programma’s waarin de weldaden van de Kim-dynastie worden bezongen. Er worden ook mobilisatieorders mee doorgegeven. Zoals vorige maand, toen de spanningen met aartsrivaal Zuid-Korea flink opliepen.

De rest van het weinig opwindende radiomenu bestaat uit de opmerkelijke prestaties van boeren en fabrieksarbeiders, een enkele maal afgewisseld met nieuws over strenge straffen voor mensen die op wat voor manier dan ook de wil van Kim Jong-un en de zijnen hebben getart. Want alles in Noord-Korea, ook de media, zijn er in de eerste plaats op gericht de heerschappij van de Kims te bestendigen.

Ook op forenzentreinen blijven reizigers van zulke informatie niet verschoond. Via het omroepsysteem brengen speciaal geïnstrueerde nieuwslezers de boodschappen van de staat over. Volgens Jeong Jin-hwa, die twintig jaar geleden zelf passagiers met zulke uitzendingen verveelde, zijn die teksten nog altijd dezelfde. Ze leerde destijds de namen van Kim Il-sung (Grote Leider) en Kim Jong-il (Dierbare Leider) op een manier uitspreken die bewondering uitdrukte. De woorden ‘Amerikanen en Zuid-Koreanen’ daarentegen moesten worden uitgesproken met haat in de stem, vertelde Jeong aan een VN-commissie die vorig jaar een omvangrijk rapport presenteerde over de mensenrechtenschendingen in Noord-Korea. Grapjes maken over het gehoorde laten reizigers wel uit hun hoofd, want in elke trein reizen bewakers mee, die de passagiers in de gaten houden.

Bedreven in verstoren

Hoewel de meeste burgers volgens Noord-Koreaanse ballingen deze staatspropaganda maar zo’n beetje langs zich heen laten gaan, is de vraag of ze zoveel meer interesse zullen hebben in de voorgenomen BBC-uitzendingen. Of die er komen is trouwens ook nog afwachten, want het Britse ministerie van Buitenlandse Zaken moet er ook nog mee instemmen. Als het wel doorgaat, kan de BBC op de nodige concurrentie rekenen, vooral uit Zuid-Korea (zie inzet).

Dat wil zeggen: als die programma’s al te horen zijn, want de Noord-Koreaanse autoriteiten doen er alles aan radio-uitzendingen uit het buitenland te verstoren. Ze zijn daar ook tamelijk bedreven in. „De enige keer dat je zulke uitzendingen uit Zuid-Korea en van elders wel goed kunt horen, is wanneer de stroom weer eens uitvalt”, lacht Jang Jin-sung, de uitgeweken voormalige hofdichter van Kim Jong-il, nu gastdocent in Leiden. Voor mensen met radiootjes op batterijen is dat de tijd dat ze echt nieuws kunnen opvangen.

Op zichzelf is het illegaal zo’n radio op batterijen met een tuningmechanisme te bezitten, maar toch zijn er velen die dat risico nemen. Op de zwarte marktzijn ze niet moeilijk te verkrijgen. Veel zwarte markthandelaren vinden zo’n radiootje zelf trouwens ook wel handig. Ze willen tijdig weten wanneer de Amerikanen nieuwe sancties afkondigen tegen Noord-Korea. Dat kan immers de prijzen op de zwarte markt beïnvloeden.

Radio is al met al geliefder dan televisie. Op Chosun Centrale Televisie, de ene staatszender afgezien van een speciale zender voor de elite in de hoofdstad Pyongyang, is ook louter propaganda te zien. Aan entertainment, laat staan humor of satire, doen de communistische bazen van het land niet, hooguit voor zichzelf in besloten kring. Kim Jong-il, de vader van Kim Jong-un, had een collectie van duizenden buitenlandse films op video en dvd. Op het officiële kanaal gaan zelfs romances altijd gepaard met aanhankelijkheidsverklaringen van de geliefden aan het regime. „Bij een monolitisch leiderschap past ontspanning niet”, zegt Remco Breuker, hoogleraar Korea Studies in Leiden.

Steeds meer Noord-Koreanen genieten van Zuid-Koreaanse dvd’s, die het land in worden gesmokkeld. Wegens het nieuws over de buitenwereld maar bovenal wegens Zuid-Koreaanse soaps. „De Noord-Koreanen zijn een beetje verwend door de hoge kwaliteit van die Zuid-Koreaanse soaps”, zegt de voormalige hofdichter Jang, die in 2004 uitweek. Er is een enorme honger naar zulke dvd’s en cd’s.

De autoriteiten blijven jagen op de kijkers en hebben soms geniepige manieren om het gedrag van mensen te controleren. Bijvoorbeeld door de stroom expres uit te schakelen, waardoor mensen de dvd’s niet meer kunnen verwijderen uit het apparaat. Alleen bij ouderwetse apparaten valt er nog wat te doen door het vakje voor de dvd open te prutsen met een paperclip. In het VN-rapport wordt het geval beschreven van iemand die zijn dvd-recorder in paniek maar uit het raam gooide. Wel mogen Noord-Koreanen kijken op een binnenlands net, maar daar valt weinig interessants te halen.

Wie gesnapt wordt met verboden buitenlandse dvd’s, cd’s of USB-sticks riskeert een veroordeling tot zes maanden mobiele werkbrigade of, erger, een verblijf in een de beruchte strafkampen. Alleen als je geluk hebt en er de middelen voor hebt, kun je de inspecteur omkopen om zo de zaak te laten rusten. Dat lukte bijvoorbeeld de vrouw van een partijfunctionaris die haar kind wel bijzonder ‘staatsgevaarlijke’ dvd’s had voorgeschoteld, namelijk tekenfilmpjes van Tom en Jerry.

Onbegonnen strijd

Toch begint het voor de autoriteiten langzamerhand een onbegonnen strijd te worden. Er zijn te veel mensen met dvd-apparaten en het is te gemakkelijk om allerlei videofilms te bemachtigen. „Het is dweilen met de kraan open”, zegt hofdichter Jang.

De toestand is volgens Breuker en Jang nog lang niet te vergelijken met die destijds in Oost-Duitsland, waar de West-Duitse zenders elke avond weer miljoenen huiskamers binnenstraalden. „De repressie is daarvoor nog te groot en de Noord-Koreaanse staat heeft nog te veel greep op de situatie”, meent Jang.

Met succes wist Noord-Korea vorige maand ook te voorkomen dat Zuid-Korea zijn uitzendingen via microfoons aan de grens met Noord-Korea, waar honderdduizenden militairen zijn gelegerd, zou voortzetten. Zuid-Korea had die voor het eerst in jaren hervat uit woede over de verwonding van Zuid-Koreaanse militairen door een landmijn, die volgens Seoul was gelegd door Noord-Korea.

In ruil voor een vage verontschuldiging staakte Zuid-Korea die uitzendingen. „Hun militairen daar aan de grens blootstellen aan Zuid-Koreaanse propaganda vonden de Noord-Koreaanse machthebbers een te groot risico”, zegt Jang.

Want als er één instantie is die van levensbelang is voor het regime van de Kims, is het het leger. De loyaliteit daarvan mag niet aan het wankelen worden gebracht.

    • Floris van Straaten