Ergernis over Duits sologedrag – en een akkoord kwam er niet

Wel een akkoord. Geen akkoord. Verwarring gisteravond in Brussel. Uiteindelijk bleek er geen deal te zijn over de opvang van vluchtelingen.

Terwijl de controle van binnengrenzen een comeback maakt en een schaduw werpt over Schengen, het sterkste EU-symbool, raast de vluchtelingencrisis onverminderd door. Europese ministers van Binnenlandse Zaken werden het gisteravond op de valreep niet eens over de herverdeling van 120.000 vluchtelingen, ten gunste van EU-landen die onder de voet worden gelopen. Gestreefd werd naar unanimiteit in deze kwestie, een test voor Europese solidariteit, maar uiteindelijk omarmde slechts „een grote meerderheid” de voorstellen van de Europese Commissie.

Op 8 oktober willen de bewindslieden het op hun eerstvolgende bijeenkomst opnieuw proberen. Mogelijk komen ze eerder bijeen, want de druk is groot. Donald Tusk, de voorzitter van de Europese Raad van regeringsleiders, dreigde vorige week met een top van EU-leiders als de ministers onvoldoende vooruitgang boeken.

De ministers werden het wel eens over de herhuisvesting van een eerste plukje vluchtelingen (40.000) uit Syrië en Eritrea, nu nog in Italië en Griekenland in overvolle opvangcentra. Hierover was in juni al een politiek akkoord bereikt, het definitieve besluit werd gisteren afgehamerd. Hun ‘relocatie’ kan nu ook echt beginnen. Maar over de tweede, veel grotere groep liep de discussie dood. Oost-Europese landen, vooral Tsjechië en Slowakije, zagen niets in het voorstel om per EU-land bindende quota te gebruiken. Hoewel relocatie op vrijwillige basis niet goed blijkt te werken, wilden zij het woordje ‘vrijwillig’ opgenomen zien in de slotconclusies. Dat was andere landen te gortig. Het resultaat: geen principe-akkoord, maar een recept voor nog meer ruzie in de komende weken.

Even leek er overigens wel uitzicht op een deal. Sterker nog: tijdens een pauze in het overleg verklaarde de Duitse minister Thomas de Maizière samen met zijn Franse collega dat er een ‘politiek akkoord’ was over de 120.000 vluchtelingen. Hij sprak zelfs van „een belangrijke stap richting Europese solidariteit”. Probeerden zij Oost-Europese landen zo voor het blok te zetten? Hoe dan ook: het was voorbarig en droeg volgens ingewijden uiteindelijk bij aan het mislukken van de deal.

Oost-Europese loyaliteit

In de loop van de middag leek Polen de zaak niet op de spits te willen drijven. Het land blijft tegen bindende quota, en voelt ook niks voor een permanent ‘relocatie-mechanisme’, zoals de Commissie voorstelt. Maar het maakte gisteren wel bekend dat het mee gaat doen met de herhuisvesting van de in totaal 160.000 vluchtelingen, gewoon volgens het door Brussel gevraagde quotum. Volgens ingewijden zou er grote druk zijn uitgeoefend door Europees ‘president’ Tusk, tevens oud-premier van Polen, die niet wil dat zijn land als spelbreker wordt gezien in de EU.

Maar uiteindelijk schaarden ook de Polen zich, in een opwelling van Oost-Europese loyaliteit, achter het verzet van Tsjechië, Slowakije en Hongarije. Zij vrezen dat wat nu nog een vinger is, straks een hele hand wordt en ergeren zich aan het morele superioriteitsgevoel dat West-Europa volgens hen tentoonspreidt. De Visegrad-landen zijn woest op Duitsland. Dat land hamert als geen ander op de noodzaak van een Europese aanpak van de crisis, maar nam ook een reeks ingrijpende beslissingen die daarmee in tegenspraak lijken.

Zonder overleg met overige lidstaten besloot Berlijn onlangs, naar eigen zeggen uit humanitaire overwegingen, om het toelatingsbeleid voor Syrische vluchtelingen te versoepelen. Op de vluchtelingenstroom die dat unilaterale besluit veroorzaakte, volgde zondag, opnieuw vrij onverwacht, de herinvoering van controles bij de Duitse grens met Oostenrijk. En dat leidde gisteren tot een domino-effect. Ook in andere landen wordt weer gecontroleerd.

Het Duitse sologedrag helpt niet, zei de Poolse staatssecretaris van Buitenlandse Zaken, Rafal Trzaskowski, gisteren ook in Brussel voor overleg. Hij haalde het voorbeeld van Oostenrijk aan, waar vluchtelingen nu alsnog meteen verder willen reizen naar Duitsland. „Toen aan de 11.000 vluchtelingen op het station in Wenen werd gevraagd of ze zich wilden laten registreren, gingen 87 mensen daar op in”, zei hij. „En we hebben het hier over een rijk land.”

Ook in Polen zelf zijn problemen ontstaan door de Duitse acties. Van een klein groepje vluchtelingen dat vanuit de regio rondom Syrië rechtstreeks naar Polen was overgevlogen, vertrok eenderde zodra Berlijn het toelatingsbeleid versoepelde. Trzaskowski: „Als we dit niet Europees weten aan te pakken, dan kun je dit soort problemen verwachten. We moeten op analytische wijze handelen, niet op basis van emoties.” Wordt vervolgd.