Australië dankt ‘draaideurpremier’ af

Premier Abbott sneuvelt na coup in zijn partij. Turnbull wordt vierde premier in 2,5 jaar.

De door zijn eigen partij als premier afgezette Tony Abbott vanmorgen op een persconferentie in Canberra over zijn val. Foto's EPA en AP

Toen Tony Abbott gisteren wakker werd, kon hij niet bevroeden dat zijn laatste nacht als premier van Australië achter hem lag. Maar om vier minuten over vier in de middag eiste partijgenoot Malcolm Turnbull een leiderschapsstemming binnen de Liberal Party of Australia. Rond tien uur in de avond was Abbott weggestemd als partijleider en daarmee als premier.

Na Julia kwam Kevin. Na Kevin kwam Tony. Na Tony komt Malcolm. Turnbull is de vierde premier in 2,5 jaar tijd. Nog verbazingwekkender is dat Kevin Rudd, Julia Gillard en Tony Abbott niet door de kiezers zijn weggestuurd maar opzij zijn geschoven door rivalen in de eigen partij.

Sinds vanmorgen is Turnbull na een snelle beëdiging officieel al aan de macht. Commentatoren vroegen zich op de televisie af hoeveel reputatieschade het land lijdt. „De laatste keer dat een Australische premier zijn termijn uitzat, hadden we nog geen iPhones”, verzuchtte een hunner. De laatste premier die zijn termijn volbracht was de liberaal John Howard in 2007.

Abbott verliet gisteren stilletjes het parlement. Het zal wellicht de eerste keer zijn geweest dat de scherpe debater geen oneliner paraat had. Pas vanmorgen gaf hij een persconferentie. Australië is volgens Abbott een land geworden van ‘draaideurpremiers’. „De aard van de politiek is veranderd”, zei Abbott. „Er is een koortsachtige mediacultuur ontstaan die verraad beloont.”

Abbott is er van overtuigd dat hij Australië beter en veiliger heeft gemaakt. Hij dacht dat een meerderheid van de bevolking zijn afkeer tegen homohuwelijk en strenge regels tegen klimaatverandering steunde, net als zijn harde immigratiebeleid.

Abbott besloot niet alleen in Irak maar ook in Syrië IS te bombarderen om het terrorisme, dat volgens hem ook Australië bedreigde, aan te pakken. In de peilingen kreeg hij echter geen krediet. Zijn impopulariteit maakte het voor Turnbull eenvoudig Abbott aan de kant te zetten. „De kiezers hebben al lang besloten wat zij van Tony Abbott vinden”, zei hij.

De 60-jarige Turnbull maakte naam en faam als zakenbankier en durfinvesteerder. Door handige beleggingen in IT werd hij miljonair. Daarna ging hij de politiek in en werd hij parlementslid voor Wentworth, een chic kiesdistrict in Sydney. Hij klom op tot partij- en oppositieleider.

In 2009 stelde hij een systeem van verhandelbare CO2-emissierechten voor. „Wij kunnen niet de partij van klimaatniksdoeners zijn”, zei Turnbull toen. Dit leidde tot een opstand binnen zijn fractie, die steun geniet van de zeer invloedrijke mijnbouwsector in Australië. Met een stem verschil werd Turnbull toen afgezet door een conservatiever parlementslid: Tony Abbott. Turnbull kan dus nu genieten van zijn revanche.

Tijdens Turnbull’s eerste persconferentie als aantredend premier was gisteren het stijlverschil zichtbaar. Waar Abbott inhoudelijk fel, maar geen groot spreker is, oreerde Turnbull losjes met zijn hand in zijn zak. „De technologische vernieuwingen die onze maatschappij op zijn kop zetten zijn eigenlijk positief. Australië moet een innovatief, creatief en lenig land worden”, aldus Turnbull.

Het wordt geen eenvoudige taak Australiërs te overtuigen van dit optimisme. Australië heeft veel te verliezen bij een teruglopende groei in China. De Chinese bedrijven, die een onstilbare honger hadden voor Australische steenkool en ertsen, zorgden de afgelopen jaren voor een economische hausse. Als de mijnen minder winstgevend zijn, waar halen wij geld en banen vandaan, klinkt de vraag.

Als Turnbull een les leert van de val van Rudd, Gillard en Abbott weet hij dat hij de Australiërs snel moet overtuigen: de kans bestaat dat hem weinig tijd wordt gegund.

    • Melle Garschagen