opinie

    • Hans Beerekamp

Van beleefde mensen en nuttige idioten

Jonge fans van president Poetin in ‘Grensland’. Foto VPRO

De vierde reeks reisreportages van Jelle Brandt Corstius over de voormalige Sovjet-Unie wijkt enigszins af van de vorige. Dat heeft misschien te maken met de afwezigheid van regisseur Hans Pool. Maar Grensland (VPRO) valt door de gewijzigde politieke omstandigheden ook wat grimmiger uit. Reizend langs de randen van het rijk van Vladimir Vladimirovitsj Poetin wint de ergernis en verontwaardiging het vaker van de verbazing.

In aflevering 1 over Moldavië en de rebellenrepubliek Transnistrië viel het nog mee, maar aflevering 2, opgenomen in Moskou en Siberië, tracht duidelijk te maken waarom Jelle zich inmiddels heeft gemeld als reservist van de Nederlandse krijgsmacht.

In de Moskouse sneeuw bezoekt onze gids eerst de wegens gevaar voor de volksgezondheid gesloten vestiging van McDonald’s: bij de opening in 1990 de grootste ter wereld en een symbool van de nieuwe vrijheid voor Russische consumenten. Ernaast prijkt nu een winkel die uitsluitend T-shirts met Poetins beeltenis verkoopt. Drie patriottische jonge vrouwen dwepen met hun leider. Het Westen snapt niet dat het soort leider dat Rusland behoeft nu eenmaal aan andere eisen moet voldoen.

Jelle legt uit dat de nieuwe Wet op het Patriottisme voorschrijft dat ook culturele uitingen het vaderland bezingen. Een legerkoor roert het publiek tot tranen toe met het nieuwe lied Beleefde Mensen. Die term introduceerde Poetin voor de militairen die de Krim terugbrachten naar het vaderland, zonder een schot te lossen. Die „groene mannetjes” waren dus toch Russische militairen? Nee, het waren beleefde mensen.

Na een flashmob in de sneeuw van meer bevallige jongedames in Poetinshirt wendt Jelle de steven naar Siberië. Daar meldt hij zich bij een woning in Novosibirsk waar „Siberische federalisten” (in feite separatisten) bijeenkomen. Hun betoog is verwarrend: de opbrengst van de bodemschatten moet niet langer bij de staat of de oligarchen belanden, maar waar dan wel? In ieder geval ook niet bij de migranten, want die moeten allemaal het land uit. Ook van de oppositie hoef je dus weinig democratische verlichting te verwachten.

Tot genoegen van de kijker valt de politie het huis binnen, om te controleren of er geen sprake is van geluidsoverlast, met zo'n buitenlandse cameraploeg. Er heerst namelijk verplichte nachtrust in Novosobirsk tussen tien en zes. Maar het is toch nog geen tien uur? Akkoord, maar je kunt er maar beter op tijd bij zijn.

Ik zie nog niet genoeg aanleiding om me te bewapenen tegen de Rus. Maar het omgekeerde vind ik ook overdreven. Een voorstander van het referendum over het associatieverdrag van de EU met Oekraïne hoorde ik bij Reporter Radio (KRO-NCRV) zeggen dat we geen toenadering tot voormalige Sovjetrepublieken moeten willen, omdat zulks Poetin zou kunnen ontrieven. En we willen toch geen oorlog?

Poetin had het over de hulp van „beleefde mensen”, maar in navolging van Lenin zou hij zijn rechts-populistische medestanders in Europa dan „nuttige idioten” kunnen noemen.

    • Hans Beerekamp