Ooit ranselt Cillessen de bal uit die hoek, heus

Nooit keerde hij een strafschop, ook zaterdag werd Ajax-doelman Jasper Cillessen vanaf elf meter verslagen. „Ik ben er wel klaar mee.”

Ajax-doelman Jasper Cillessen (rechts) in afwachting van de strafschop van FC Twente-aanvoerder Hakim Ziyech. Foto Olaf Kraak/ANP

Grolsch Veste, zaterdagavond. Het fanatieke thuispubliek achter het doel van Jasper Cillessen telt de 2-0 al als Hakim Ziyech vijf minuten na rust de bal op de stip legt. Mooie symmetrie. De aanvoerder is als aangever of afmaker betrokken bij 22 van de laatste 23 goals voor FC Twente en tegenover hem staat de Ajax-doelman die geen strafschoppen pakken kan: 22 van 23 penalty’s vlogen erin bij Cillessen. Alleen vorige maand trof een Slowaak de paal.

Dus ja, hoe kan de afloop anders zijn dan een doelpunt? Cillessen duikt vergeefs naar een hoek als een vis op het droge, terwijl Ziyech stift in de stijl van de Tsjechoslowaak Antonin Panenka. Die had met zijn iconische trekstootpenalty in de EK-finale 1976 ook nooit de bedoeling gehad de Duitse keeper Sepp Maier voor schut te zetten, maar het effect was er niet minder om. Net als bij Cillessen: een lullig wippertje behoort nu ook tot zijn omvangrijke repertoire niet-gestopte penalty’s.

Hoe dat voelt? „Natuurlijk baal ik verschrikkelijk dat die bal er weer in gaat. Alleen kunnen we erover door blijven zeiken, maar dat heeft geen enkele zin”, zegt Cillessen (26) bij Fox Sports na de wedstrijd tegen Twente (2-2). Duidelijk: de pijnlijke penaltystatistiek vreet aan het gemoed van de doorgaans opgewekte Groesbeker. „Ik ben er wel een beetje klaar mee.”

Voor het WK in Brazilië liet hij zich in een tv-programma van Johnny de Mol nog gewillig onderrichten door Hans van Breukelen. Alles draaide om voorkennis en focus, sprak de penaltyheld van het EK 1988 via een iPad tot Cillessen. Dus kwam De Mol op de proppen met een kaartenbak vol informatie en een sambadanseres die Cillessen zou helpen om vast om te leren gaan met Braziliaanse afleiding. Toen werd er nog gelachen.

Halve seconde

Diep van binnen steekt het vermoedelijke nog steeds: dé wissel. De hele wereld keek toe hoe Cillessen vorige zomer ongeschikt werd bevonden inzake penalty’s toen Tim Krul tijdens de WK-kwartfinale tegen Costa Rica het veld in kwam om de strafschoppenserie te doen. Ongekend. En toen Cillessen tegen Argentinië in de halve finale wel de penalty’s keepte, was hij bij vier van de vier kansloos.

Wat gaat er mis bij Cillessen? Een gemiddelde strafschop zeilt in minder dan een halve seconde van de stip naar het doel, waar de keeper een oppervlakte van bijna 18 vierkante meter (2,24 x 7,32 meter) moet verdedigen. Een hoek kiezen moet haast wel, maar het loont zo lang mogelijk te wachten en de schutter te ‘lezen’ tot vlak voor het schot. „Bij tachtig procent van de penalty’s wijst de neus van de schoen die naast de bal gezet wordt in de richting van het schot”, zegt bewegingswetenschapper aan het VU John van der Kamp, co-auteur van het boek Duel in de zestien. „Maar dat lezen is lastig te leren. Vooral als je dat heel bewust probeert zoals ongetwijfeld Cillessen inmiddels. Het moet gedachteloos gaan, als schakelen in de auto.”

Dus ja, natuurlijk wordt er geoefend, geautomatiseerd. Hoeveel honderden strafschoppen heeft hij niet verwerkt in zijn leven? Zoals op de training afgelopen donderdag, toen Cillessen in een speelse sessie een strafschop van teamgenoot John Heitinga keerde en onder luid gejuich gefopt werd door Anwar El Ghazi, ook al met een ‘Panenka’-penalty.

Ooit valt het de goede kant op voor Cillessen. „Dat komt vanzelf”, zegt voormalig Ajax-doelman Stanley Menzo, die ook niet kan bogen op een grootse penaltyreputatie. „Natuurlijk worstel je er als keeper zelf ook wel mee, maar het is vooral iets van de omgeving, de media. Het belangrijkste is gewoon ballen tegenhouden in de wedstrijd, daar sta je voor in je doel.”

Maar wat zegt zo’n reeks van niet-gestopte strafschoppen eigenlijk? Puur statistisch is er niet veel verschil tussen één of nul reddingen in een serie van 24, kun je zeggen. Tim Krul penaltykiller? Hij stopte er ook maar twee van 27 in clubverband, tot hij ineens penaltyheld van Oranje werd. Sindsdien stopte hij er geen meer. En wat te zeggen van Edwin van der Sar, die jarenlang wachtte op zijn ‘Hans van Breukelen-moment’. Bij de eerste negentien strafschoppen in zijn profcarrière had hij geen antwoord, daarna werden gestopte en gemiste strafschoppen schering en inslag. De doorbraak op het EK 2004 tegen Zweden, en in 2008 de strafschoppenserie waarmee hij Manchester United aan de Champions League hielp.

Dus ja, als het zo betrekkelijk is allemaal, waarom houdt Cillessen dan niet zijn pokerface tot het zover is? In de voorronde Europa League vorige maand ging de keeper uit zijn dak alsof hij de Champions League had gewonnen, toen Ján Gregus van Jablonec vanaf elf meter de paal trof. Die telde als gestopt, vond Cillessen. „Ik had ’m gehad als ie binnen de palen was.”

Een obsessietje is het dus wel. En dit weekend dan: Cillessens korzelige reactie was on-karakteristiek afgemeten voor zijn doen. Menzo voelt met hem. „Als het constant wordt uitgelicht, je er zo vaak mee wordt geconfronteerd kan ik me voorstellen dat je denkt: hebben jullie niets anders om over te schrijven? Als hij tegen IJsland [penalty , 1-0 nederlaag] vorige week zijn hand net wat meer strekt, hadden we het nu nergens meer over.”

Specialisten

Feit is dat dat niet gebeurde. En dus gaat het er weer over. Tot die ene weldadige save komt, blijft het een thema. Cillessen gaf er eens, toen hij er nog wel over wilde praten, een soort van verklaring: „In een strafschoppenserie heb ik er wel eens een gepakt. Maar tijdens een wedstrijd zijn het de specialisten die ‘m nemen, die zijn voor mij moeilijk van hun stuk te brengen.”

En net die specialisten worden volgens bewegingswetenschapper Van der Kamp alleen maar zekerder van hun zaak als ze tegenover Cillessen komen te staan. „Kijk maar naar Ziyech en zijn Panenka zaterdag. Alles bij elkaar is Cillessen in een niet benijdenswaardige situatie beland.”

Eén ding is Cillessen bespaard gebleven. Joël Drommel, de 18-jarige debutant op doel bij FC Twente en zaterdagavond verpersoonlijking van nieuw elan in Enschede, stopte de strafschop voor Ajax tien minuten voor tijd niet. Al zat hij er vlakbij. Nul penalty’s gestopt, net als Cillessen.